DỊCH THUẬT (PHẦN 2) TỤC TỬ BẤT NGỮ 續子不語 (VIÊN MAI 袁枚)

骷髏三種 (Khô lâu tam chủng – Ba loại đầu lâu (cương thi))

地中有遊屍、伏屍、不化骨三種，皆無棺木外襲者。遊屍乘月氣，應節而移無定所；伏屍則千年不朽，常伏地；不化骨乃其人生前精神貫注之處，其骨入地，雖棺朽衣爛，身軀他骨皆化為土，獨此一處之骨不化，色黑如䃜玉，久得日月精氣，亦能為祟。故負米者死，肩骨後朽；輿夫死，腿骨後朽，以其生前用力，為精氣結聚，故入土不易朽。伏屍亦然，伏屍久則受精氣為遊屍，又久而為飛行夜叉。《岣嶁神書》云：「老蛤能辟伏屍。」

Phiên âm: Địa trung hữu Du thi, Phục thi, Bất hóa cốt tam chủng, giai vô quan mộc ngoại tập giả. Du thi thừa nguyệt khí, ứng tiết nhi di vô định sở; Phục thi tắc thiên niên bất hủ, thường phục địa; Bất hóa cốt nãi kì nhân sinh tiền tinh thần quán chú chi xứ, kỳ cốt nhập địa, tuy quan hủ y lạn, thân khu tha cốt giai hóa vi thổ, độc thử nhất xứ chi cốt bất hóa, sắc hắc như ê ngọc, cửu đắc nhật nguyệt tinh khí, diệc năng vi túy. Cố phụ mễ giả tử, kiên cốt hậu hủ; dư phu tử, thối cốt hậu hủ, dĩ kỳ sinh tiền dụng lực, vi tinh khí kết tụ, cố nhập thổ bất dị hủ. Phục thi diệc nhiên, Phục thi cửu tắc thụ tinh khí vi Du thi, hựu cửu nhi vi phi hành Dạ xoa. “Cẩu Lũ thần thư” vân: “Lão cáp năng tị Phục thi”.

Dịch nghĩa: Trên trái đất này tồn tại ba loại thi gồm Du thi, Phục thi và Bất hóa cốt, chúng đều không có quan tài gỗ, không mặc áo liệm bên ngoài. Du thi thừa hưởng tinh khí của mặt trăng, khi ứng hợp tiết trời thì di chuyển khắp nơi khó bề định liệu được; Phục thi thì nghìn năm không thối rữa, thường núp mình dưới đất; Bất hóa cốt tức nơi những người lúc sanh tiền tinh thần kết tinh lại, xương cốt của họ thấm vào đất, tuy quan tài có mục nát, áo mặc có rách rưới, thân thể xương cốt của họ hóa vào đất, duy chỉ có xương cốt ở tại nơi này là không biến đổi, sắc đen như ngọc ê (ngọc đen), do để lâu nên hấp được tinh khí của nhật nguyệt, nên cũng có thể hóa thành ma đói (ngạ quỷ) hại người. Cho nên phu vác gạo chết đi, xương vai sau này bị mục ruỗng; phu khiêng kiệu chết đi, xương chân sau này bị nát bươm, bởi họ đã dùng hết sức mình (vào những bộ phận đó) lúc sanh tiền, nhưng do tinh khí kết tụ lại nên khi nhập thổ không dễ bị tiêu mòn. Phục thi cũng như thế, Phục thi nếu để lâu thì tiếp thu tinh hoa khí tiết (của nhật nguyệt) biến thành Du thi, lại để lâu thì biến thành Dạ xoa bay lượn trên không. Trong cuốn “Cẩu Lũ thần thư” nói rằng: “(Dùng) Cáp lị (hàu nghêu) có thể tránh khỏi Phục thi”.

水虎 (Thủy Hổ)

《爾雅》：”虎有角，能行水中”。而不知水中實有虎也。康熙中，朱鹿田先生曾見松江提督養一虎在池中，以鐵柵圍之，名曰水虎。飼以魚蝦，不食生肉。《象山志》：裡民漁於海，網得一雄虎，在網中猶活，出水即死。剖之，腹中有三小虎。此蓋鯊魚感氣而化也 (未登陸即為網獲)。

Phiên âm: “Nhĩ nhã”: “Hổ hữu giác, năng hành thủy trung“. Nhi bất tri thủy thực hữu hổ dã. Khang Hi trung, Chu Lộc Điền tiên sinh tằng kiến Tùng Giang đề đốc dưỡng nhất hổ tại trì trung, dĩ thiết sách vi chi, danh viết Thủy Hổ. Tự dĩ ngư hà, bất thực sinh nhục. “Tượng sơn chí“: Lí dân ngư ư hải, võng đắc nhất hùng hổ, tại võng trung do hoạt, xuất thủy tức tử. Phẫu chi, phúc trung hữu tam tiểu hổ. Thử cái sa ngư cảm khí nhi hóa dã (Vị đăng lục tức vi võng hoạch).

Dịch nghĩa: Trong “Nhĩ Nhã” có viết: “Hổ có sừng, có thể đi dưới nước“. Nhưng không biết trong nước thực có loài hổ đó không vậy. Vào thời Khang Hi, Chu Lộc Điền tiên sinh từng thấy đề đốc Tùng Giang nuôi một con hổ trong hồ nước, lấy rào sắt bao quanh, gọi là Thủy Hổ. Mang tôm cá cho ăn (thì ăn), chứ không ăn thịt sống. Trong “Tượng sơn chí” có viết: Ngư dân sống ở vùng biển, bắt được một con hổ lớn, ở trong lưới thì còn sống, ra khỏi nước thì chết ngay. Mổ ra, thấy ở trong bụng có ba con hổ nhỏ hơn. Có thể do cá mập cảm được tinh khí mà hóa thành vậy. (Chưa lên bờ tức là còn bị giăng lưới)

蛇箝 (Xà Kiềm)

浙江衢州常山縣有山名石硿山，山麓有寺，曰石硿寺，山下溪水匯注，民田皆枕山開陌。土中產一物，如松球，如荔支，大亦相等，外皮亦如松皮色。擊碎，內如瀝青狀。入火燒之，化氣而走，彼處土人名曰「蛇箝」。詢其義，曰：「此蛇入蟄時所含土，啟蟄後吐棄於地，故名。」按此乃鉛汞之苗所結，故見火即飛，非蛇所銜之土，土人蓋不知耳。

Phiên âm: Triết Giang Cù Châu Thường Sơn huyện hữu sơn danh Thạch Không sơn, sơn lộc hữu tự, viết Thạch Không tự, sơn hạ khê thủy hối chú, dân điền giai chẩm sơn khai mạch. Thổ trung sản nhất vật, như tùng cầu, như lệ chi, đại diệc tương đẳng, ngoại bì diệc như tùng bì sắc. Kích toái, nội như lịch thanh trạng. Nhập hỏa thiêu chi, hóa khí nhi tẩu, bỉ xứ thổ nhân danh viết “Xà kiềm”. Tuân kì nghĩa, viết: “Thủ xà nhập trập thời sở hàm thổ, khải trập hậu thổ khí ư địa, cố danh”. Án thử nãi duyên cống chi miêu sở kết, cố kiếnqq” thủy tức phi, phi xà sở hàm cho thổ, thổ nhân cái bất tri nhĩ.

Dịch nghĩa: Huyện Thường Sơn ở Cù Châu tỉnh Triết Giang có một ngọn núi gọi là Thạch Không sơn, chân núi có một ngôi chùa, gọi là Thạch Không tự (chùa Thạch Không), dưới núi có khe suối nước đổ dồn về, ruộng nương trong dân gian đều tựa núi mà mở mang thiên mạch. Trong đất có sinh ra một giống vật, như quả thông, như quả vải, đại khái cũng giống nhau, vỏ ngoài cũng như màu vỏ cây tùng. Bửa vụn ra, thì thấy bên trong giống như nước rỉ ra có màu xanh lục. Đem vào lửa mà thiêu, hóa thành hơi mà bay đi mất, dân xứ này gọi đó là “Xà kiềm”. Khi (tôi) hỏi thăm ý nghĩa danh xưng, họ nói rằng: “Đây chỉ hòn đất mà rắn ở đây lúc ngủ đông ẩn mình có ngậm, sau khi xuất mình có nhả ra bỏ lại dưới đất, cho nên có tên gọi đó”. Chiếu theo đó thì vật này tức mầm khoáng của thủy ngân, vệt chì kết thành, cho nên thấy lửa tức thì bay hơi, chẳng phải là viên đất mà loài rắn ngậm trong mồm, (song) người dân ở đó lại chẳng biết vậy.

照海鏡 (Chiếu hải kính – Gương chiếu bể)

宜興西北鄉新芳橋邸農耕地得一物，圓如羅盤，二尺餘團圍，外圍紺色，似玉非玉，中鑲白色石一塊，透底空明，似晶非晶，突立若蓋。賣於鎮東藥店，得價八百文。塘栖客某過之，贈以十千，至崇明賣之，得銀一千七百兩。海賈曰：「此照海鏡也，海水沉黑，照之可見怪魚及一切礁石，百里外可豫避也。

Phiên âm: Nghi Hưng Tây Bắc Hương Tân Phương Kiều để, nông tỉnh địa đắc nhất vật, viên như la bàn, nhị xích dư đoàn vi, ngoại vi cám sắc, tự ngọc phi ngọc, trung tương bạch sắc thạch nhất khối, thấu để không minh, tự tinh phi tinh, đột lập nhược cái. Mại ư trấn Đông dược điếm, đắc giá bát bách văn. Đường Tê khách mỗ quá chi, tặng dĩ thập thiên, chí Sùng Minh mại chi, đắc ngân nhất thiên thất bách lưỡng. Hải cổ viết: “Thử chiếu hải kính dã, hải thủy trầm hắc, chiếu chi khả kiến quái ngư cập nhất thiết tiều thạch, bách lí ngoại khả dự tị dã”.

Dịch nghĩa: Tại dinh Phương Kiều phía Tây Bắc Hương Tân thành phố Nghi Hưng, người làm ruộng có đào từ dưới đất được một vật, tròn như la bàn, bao quanh chừng hơn 2 thước, vỏ ngoài sắc xanh thẫm ánh đỏ, tựa ngọc nhưng chẳng phải ngọc, bên trong nạm một khối đá có sắc trắng, trong lắng thấu đáy, tựa pha lê mà chẳng phải pha lê, đứng lồi lên như cái lọng. (Người đó) mới bán cho một tiệm thuốc ở phía Đông trấn, được giá tám trăm đồng. Có một vị khách ở Đường Tây quá vãng nơi đây, biếu những mười nghìn, đến Sùng Minh mà đem bán, được 1750 lượng. Những nhà buôn trên biển nói rằng: “Đây là kính chiếu biển. Nước biển càng sâu càng tối, (dùng kính này) chiếu vào có thể thấy các loại quái ngư đến tất cả các loại san hô, ngoài trăm dặm có thể biết được mà tránh”.

文人夜有光 (Văn nhân “dạ hữu quang”)

愛堂先生言：聞有老學究夜行，忽遇其亡友，學究素正直，亦不怖畏，問：「君何往？」曰：「吾為冥吏，至南村有所勾攝。」適同路耳，因並行。至一破屋，鬼曰：「此文士廬也，不可往。」問：「何以知之？」曰：「凡人白晝營營，性靈汨沒，惟睡時一念不生，元神朗澈，胸中所讀之書，字字皆吐光芒，自百竅而出。其光縹緲繽紛，爛如錦繡。學如鄭、孔，文如屈、宋、班、馬者，上燭霄漢，與星月爭耀；次者數丈，次者數尺，以漸而差，極下者亦熒熒如一燈，照映戶牖。人不能見，惟鬼神見之。此室上光芒高七八尺，以是知為文士。」學究問：「我讀書一生，睡中光芒當幾許？」鬼囁嚅良久曰：「昨過君塾，君方晝寢，見君胸中高頭講章一部，墨卷五六百篇，經文七八十篇，策略三四十篇，字字化為黑煙，籠罩屋上，諸生誦讀之聲，如在濃雲密霧中，實未見光芒，不敢妄語。」學究怒叱之，鬼大笑而去。

Phiên âm: Ái Đường tiên sinh ngôn: Văn hữu lão học cứu dạ hành, hốt ngộ kỳ vong hữu, học cứu tố chính trực, diệc bất bố úy, vấn: “Quân hà vãng?” Viết: “Ngô vi minh lại, chí Nam thôn sở câu nhiếp”. Thích đồng lộ nhĩ, nhân tịnh hành. Chí nhất phá ốc, quỷ viết: “Thử văn sĩ lư dã, bất khả vãng”. Vấn: “Hà dĩ tri chi?” Viết: “Phàm nhân bạch trú doanh doanh, tính linh cốt một, duy thụy thời nhất niệm bất sinh, nguyên thần lãng triệt, hung trung sở độc chi thư, tự tự giai thổ quang mang, tự bách khiếu nhi xuất. Kỳ quang phiêu miểu tân phân, lạn như cẩm tú. Học như Trịnh, Khổng (1), văn như Khuất, Tống, Ban, Mã (2) giả, thượng chúc tiêu hán, dữ tinh nguyệt tranh diệu; thứ giả sổ trượng, thứ giả sổ xích, dĩ tiệm nhi sai, cực hạ giả diệc huỳnh huỳnh như nhất đăng, chiếu ánh hộ dũ. Nhân bất năng kiến, duy quỷ thần kiến chi. Thử thất thượng quang mang cao thất bát xích, dĩ thị tri vi văn sĩ”. Học cứu vấn: “Ngã độc thư nhất sinh, thụy trung quang mang đương kỉ hử?” Quỷ chiếp nhu lương cửu viết: “Tạc quá quân thục, quân phương trú tẩm, kiến quân xung trung cao đầu giảng chương nhất bộ, mặc quyển ngũ lục bách biên, kinh văn thất bát thập biên, sách lược tam tứ thập biên, tự tự hóa vi hắc yên, lung tráo ốc thượng, chư sinh tụng độc chi thanh, như tại nùng vân mật vụ trung, thực vị kiến quang mang, bất cảm vọng ngữ”. Học cứu nộ sất chi, quỷ đại tiếu nhi khứ.

Dịch nghĩa: Ái Đường tiên sinh có nói (với tôi) rằng: Từng nghe có một lão hủ nho (thủ cựu) đi chơi đêm, đột nhiên gặp một người bạn đã mất của mình, lão ấy vốn chính trực nên cũng không thấy sợ hãi, hỏi rằng: “Ông (giờ) về chốn nào rồi?” Người ấy đáp rằng: “Tôi nay làm quan lại dưới cõi u minh, hiện đang đến thôn phía Nam hầu tróc nã u hồn (tận mạng)”. Vừa lúc chung đường, thế nên (cả hai quyết định) đi cùng với nhau. Đến một căn nhà bỏ hoang, một con quỷ (hiện lên) nói rằng: “Đây là căn tệ xá của bọn văn sĩ (kẻ sĩ), (bọn ngươi) không thể trú đây được”. Lão hỏi: “Làm sao biết được?” Quỷ đáp: “Phàm con người ban ngày qua lại không ngớt, tính linh (gần như) bị mai một hết, chỉ khi ngủ một niệm thảy cũng chẳng sinh, nguyên thần thấu suốt, sách vở trong lòng từng đọc, mỗi chữ đều phát ra ánh sáng, từ bách khiếu mà phóng ra. Thứ ánh sáng đó thấp thoáng rực rệt, xán lạn như gấm thêu. Kẻ học như Trịnh Huyền, Khổng Dĩnh Đạt; Văn chương như bọn Khuất Nguyên, Tống Ngọc, Ban Cố, Tư Mã Thiên, thứ ánh sáng ấy có thể chiếu sáng cả trời mây Thiên Hà, cùng tranh vẻ vinh diệu với trăng sao; một chút nữa là rọi đến vài trượng, lại một chút nữa là soi đến vài thước, đến nỗi xuyên thấm vào đến cực hạn, người từ biên tế nhìn xuống lại thấy loang loáng như ngọn đèn, chiếu xuyên qua cửa sổ. Người không thể thấy được, chỉ có quỷ thần là thấy được thôi. Trong căn nhà này ánh sáng phát ra đã cao chừng bảy tám thước rồi, do đó ta biết đó là văn sĩ (kẻ sĩ)”. Lão hủ nho nói rằng: “Ta một đời đọc sách, khi ngủ ánh sáng phát ra chừng bao nhiêu thế?” Quỷ lưỡng lự một hồi lâu đáp rằng: “Hôm qua ta có đi qua chái nhà của ông, ông vừa ngủ trưa, ta đã thấy trong bụng của ông một bồ văn chương, Mặc quyển (3) năm sáu trăm cuốn, kinh văn bảy tám mươi thiên, sách lược ba bốn chục thiên, mỗi chữ đều hóa thành làn khói đen, bao trùm khắp nhà, thanh âm của bọn học sinh khi đọc tụng, ví như (lạc vào giữa) mây dày sương đặc, thực chưa thấy ánh sáng nên chẳng dám vọng ngữ”. Lão hủ nho giận quát, con quỷ hả hê cười lớn rồi bỏ đi mất.

Chú thích

(1) Trịnh Huyền (127 – 200) Người đất Cao Mạt, thời Đông Hán, tự là Khang Thành, nổi danh là một đại sư về Dịch học, tinh thông Ngũ hành, là người kế thừa đầu tiên của Kinh thị dịch học. Khổng Dĩnh Đạt, một học giả đời Đường Thái Tông, là cố vấn chính trị cho nhà vua và là một người thông minh bác lãm. Ông có những cuốn sách chú giải ngũ kinh, làm bàn đạp cho người đời sau theo đó tìm tòi, học hỏi.

(2) Khuất Nguyên (chữ Hán: 屈原, 340 TCN – 278 TCN), tên thực Bình (平), biểu tự Nguyên, lại có biệt tự Linh Quân (霛均), là một chính trị gia, một nhà thơ yêu nước nổi tiếng thời Chiến Quốc thuộc nước Sở trong lịch sử Trung Quốc. Tống Ngọc 宋玉: Người nước Sở thời chiến Quốc, cùng với trường Khanh (Tức Tư mã Tương Như đời Hán), cả hai đều đẹp trai và nổi tiếng về Từ phú. Văn học cổ thường lấy y để chỉ hạng văn nhân, tài tử. Ban Cố 班固 (32 – 92), tự là Mạnh Kiên (孟堅), là sử gia nổi tiếng Trung Quốc trong thế kỷ I. Ông được biết đến nhờ sách Hán thư do gia đình ông viết ra. Tư Mã Thiên (chữ Hán: 司馬遷; 145 TCN – 86 TCN), tên tự là Tử Trường (子長), là tác giả bộ Sử ký; với bộ sử đó, ông được tôn là Sử Thiên (史遷), một trong Mười vị thánh trong lịch sử Trung Quốc. Do ông làm chức “Thái sử lệnh” (太史令) đời nhà Hán, nên gọi Thái Sử Công (太史公).

(3) Mặc quyển: Một trong những đề mục về các cuốn sách nói về khoa cử chế định thời Minh – Thanh.

Nguyễn Thanh Lộc dịch

Nguồn dịch

http://www.my2852.com/gdwx/xs/bj/xzby/index.htm

Chia sẻ:

• X
• Facebook

Like Loading...

Related