Gốm Phù Lãng Trên đường Hồi Sinh - Báo Nhân Dân

Cũng như những làng nghề truyền thống khác, gốm Phù Lãng đã có lúc bị làn gió của nền kinh tế thị trường cuốn đi. Thêm vào đó là những hàng nhựa, hàng sứ từ Trung Quốc ồ ạt tràn vào, đồ sành Phù Lãng thất thế nhanh chóng, may ra chỉ còn vài đồ như chum vại, tiểu quách là không có cái gì có thể thay thế được, dân làng Phù Lãng sống lay lắt dựa vào cái "cần câu" mỏng manh đó để kiếm cơm.

Thế rồi, sự "sùng ngoại" của người tiêu dùng cũng đã nguội bớt, họ đã có thời gian để bình tâm trở lại. Cùng với sự bền bỉ và nhẫn nại của dân làng quyết không để cho một sản phẩm truyền thống của cha ông bị mai một.

Như một điều huyền diệu, một ngày kia gốm Phù Lãng lại được hồi sinh một cách mạnh mẽ, đó cũng là nhờ một phần tâm huyết của những nghệ sĩ tên tuổi vốn day dứt với những giá trị truyền thống đang ngày càng mai một đi như Trọng Ðoan, Bảo Toàn, Anh Vũ. Bởi chính những chiếc lọ sành xù xì, gai góc mang mầu nâu của đất đai quê hương xứ sở, đậm chất dân dã ấy đã cuốn hút và lay động tâm hồn của những nghệ sĩ tài ba. Hay chính những người con của Phù Lãng như Vũ Hữu Nhung- không cam chịu làm thân phận của một anh thợ gốm bình thường mà lại muốn trở thành một nghệ sĩ có tên tuổi. Và thế rồi cộng với sự đam mê và lòng kiên trì nhẫn nại, chàng thợ gốm xù xì ấy đã cho ra đời một thương hiệu gốm mới: gốm Nhung.

Kế thừa và phát huy dòng gốm của ông cha, ông chủ Vũ Hữu Nhung đã lần lượt cho ra lò những sản phẩm độc đáo và có giá trị tinh thần cao bởi anh chàng nghệ sĩ-nông dân ấy không thể trông chờ vào những vốn tự có của dân gian mà phải cất công mày mò, tìm kiếm các chất liệu khác nhau ví như gỗ, gạch đá, vải, mây tre và cả những cảm giác về cây cỏ, lá hoa, lúc lại là hình dáng khi lại là bề mặt của các tác phẩm.

Không tạo sản phẩm theo khuynh hướng công nghiệp, các sản phẩm gốm Phù Lãng có mặt trên thị trường hiện nay đều được vuốt bằng tay. Vì vậy nét quyến rũ và đặc sắc của gốm Phù Lãng chính là sự hòa quyện giữa phong cách tạo hình cho sản phẩm vừa mang sắc thái truyền thống nhưng lại vừa biến đổi theo ý tưởng độc đáo, mới lạ của người nghệ sĩ.

Đồng đội.

Những đường nét tưởng như vụng về thô ráp nhưng lại tạo ra một tác phẩm độc đáo lạ thường với đa dạng chủng loại và nhiều mẫu mã đẹp. Trong suy nghĩ của nhiều người, lọ hoa là sản phẩm tinh tế và hoàn hảo trong đường nét, nhưng gốm Phù Lãng lại cho ra lò những dáng vẻ "lạ đời": lọ hoa méo, nặn hình mặt người khi thì mếu, lúc lại cười, có lọ hoa hình bầu dục nhưng cũng có lọ có hình dáng "méo không ra méo, tròn chẳng ra tròn", ấy mà lại làm cho một số khách hàng "say" như điếu đổ.

Một số sản phẩm lại được vẽ và phủ đá dăm, phủ cát mịn trang trí trên mặt gốm. Có lọ hoa vẽ chim hạc, trống đồng nhưng đều theo trường phái ấn tượng phá cách, lại có lọ hoa chỉ vẽ độc một chiếc lá, hay vẩy chất liệu đất thô nhám thành những bông hoa cúc, hoa chanh, hoa thạch thảo, lưu li nhỏ bé dễ thương.

Có rất nhiều sản phẩm gốm của Phù Lãng chỉ sản xuất duy nhất một chiếc, điều này đánh trúng tâm lý thích sưu tập hàng "độc" của nhiều người sưu tầm đồ gốm.

Gốm sành Phù Lãng có ưu điểm là mang một vẻ đẹp trầm, không có những mầu sắc sặc sỡ, tươi trẻ, đường nét tinh vi uốn lượn như gốm Quang, gốm Bát Tràng nhưng gốm sành Phù Lãng lại được đánh giá là trang nhã và dễ trang trí. Một lọ hoa, hay một chậu hoa có thể dùng cắm hoa nhưng cũng có thể để nó nguyên sơ như vậy để trang trí trên kệ sách hay ở góc phòng.

Ðất để làm đồ sành phải là loại đặc biệt, có độ dẻo quánh vì thế dân làng Phù Lãng từ xưa tới nay đều phải đi lấy đất ở cách xa làng gần ba chục cây rồi chở trên thuyền xuôi theo dòng sông Cầu về Phù Lãng. Lấy được đất về, người thợ phải phơi cho đất bạc mầu trộn lẫn các lần đất, đập thành những viên nhỏ bằng ngón chân cái rồi mới cho "ngậm" nước, sau đó xéo tròn, nề đất, chọn sạn, phá, sa cho tới khi đất phải nhuyễn mịn như một miếng giò mới thôi. Một miếng đất trước khi chuốt phải nề, xéo tới chục lần mới thành khoanh cho lên bàn xoay nắn thành sản phẩm.

Khâu làm men cũng kỳ công không kém. Men da lươn của đồ sành muốn có mầu vàng óng, chảy từng giọt phải dùng tro đốt từ củi rừng cùng với đá son, làm đất sét mầu vàng để khô, đập nhỏ rồi cho vào nước gạn qua rây bột.

Sau khâu tạo hình thì khâu nung rất quan trọng vì nung bằng củi nên nhiệt độ lúc nào cũng phải đều. Vì thế, gốm Phù Lãng còn nổi tiếng khi được nung ở nhiệt độ trên 1.000 độ C. Một lò thường được một nghìn sản phẩm và phải đun liền trong ba ngày ba đêm. Vì vậy những sản phẩm đạt tiêu chuẩn phải có mầu da lươn vàng óng hay mầu cánh dán, khi gõ vào sản phẩm có tiếng vang.

Giờ đây, không phải tốn công nhiều sức, tìm về tận thôn Phù Lãng, huyện Quế Võ, Bắc Ninh, người ta mới có thể tìm mua được một sản phẩm mà mình cần. Gốm Phù Lãng đã xuất hiện khắp nơi. Những sản phẩm tinh xảo như lọ hoa, vật dụng trang trí, chân đèn, đế lọ hoa có mặt một cách tương xứng với những đồ gốm sứ Giang Tây (Trung Quốc) nổi tiếng hay những đồ gốm sứ Minh Long, gốm Quang, gốm Bát Tràng trong các shop, các quầy hàng bán đồ lưu niệm.

Không biết từ lúc nào những sản phẩm tinh tế ấy lại trở thành những món quà mừng sinh nhật, mừng tân gia, mừng đám cưới được người nhận hết sức trân trọng và vui mừng, nhất là những món đồ ấy lại được đem làm quà mừng cho những chủ nhân là người nước ngoài.

MẠNH TRƯỜNG