Góp ý Dự Thảo Luật Bồi Thường Nhà Nước - BBC

02 Tháng 7 2008 - Cập nhật 15h05 GMT

LS. Nguyễn Bính ChâuĐoàn Luật sư TP. HCM

Góp ý dự thảo luật Bồi thường Nhà nước

Chính phủ Việt Nam vừa giao cho Bộ Tư pháp soạn thảo Luật Bồi thường Nhà nước, nhằm quy định trách nhiệm của Nhà nước, phải bồi thường thiệt hại cho người dân qua các hành vi sai phạm của các cơ quan quan chức, cụ thể như:

- trong hoạt động quản lý hành chính Nhà nước

- trong khi thi hành án

- và trong tố tụng hình sự

Chương trình được thực hiện với sự hỗ trợ của tổ chức JICA Nhật Bản, Phòng Thương mại và Công nghiệp (VCCI) TP.HCM. Chúng tôi xin đóng góp một số ý kiến, như sau:

Vướng mắc trong luật hiện hành

1. Ai cũng biết, thị trường Chứng khoán nước ta vừa mới được thành lập trong trứng nước, nay đã đi vào giai đoạn màu đỏ triền miên, trì trệ và bi quan, gây thiệt hại không lường được cho nhà đầu tư. Thậm chí có nhiều quỹ đầu tư phải mất đứt 50 % số vốn. Trong nhiều lý do có việc chúng ta quá chủ quan tham lam và thiếu kiến thức kinh nghiệm trong điều hành chứng khoán. Nhiều doanh nghiệp sau khi phát hành cổ phiếu, đã tự ý bán ra nhiều đợt cổ phiếu mới, để tăng vốn điều lệ, khiến cổ phiếu cũ lâm vào tình trạng mất giá, làm tiêu tan kỳ vọng bỏ ra đồng vốn kiếm lời chính đáng của nhà đầu tư. Làm thiệt hại luôn các Doanh nghiệp chuẩn bị lên sàn bán cổ phiếu, không còn ai hào hứng dám mua, làm hư hỏng chính sách Cổ phần hóa của Nhà nước. Vậy ai là người chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho doanh nghiệp và nhà đầu tư?

2. Trong thị trường địa ốc thế giới và tại hầu hết các nước, ngân hàng đóng vai trò quan trọng bậc nhất cho hậu thuẫn an toàn và phát triển vững mạnh của ngành địa ốc. Làm thế nào để từ cục đất biến thành cục vàng. Trong khi đó, thì ta lại áp dụng chính sách ngược khiến “cục vàng lại trở thành cục đất”. Thị trường địa ốc đang đóng băng. Ai là người chịu trách nhiệm và tháo gỡ khó khăn cho Doanh nghiệp do chính sách không nhất quán và mội trường pháp luật ổn định cho đầu tư?

3. Việc phát triển đất nước về kinh tế và đô thị, đòi hỏi phải xác định quy hoạch di dời. Ta phải đối mặt với việc phải di dời doanh nghiệp ra ngoại thành hoặc các tỉnh. Nhà nước cũng cần có lộ trình, chính sách và thông báo việc di dời cho các doanh nghiệp biết trước vài năm, để tránh gây thiệt hại quá nặng nề cho Doanh nghiệp. Ai là người chịu trách nhiệm nếu gây thiệt hại năng nề cho doanh nghiệp bằng các động thái bất ngờ về quy hoạch giải tỏa? Các doanh nghiệp có thể khởi kiện đòi bồi thường thiệt hại được chăng nếu sự thiệt thòi quá to lớn?

4. Việc bồi thường đất đai phải luôn theo giá thị trường và người dân bị quy hoạch phải được bồi thường thỏa đáng. Ai cũng hiểu điều đó là Công lý, nhưng vì sao có giá bồi thường 12.000 đồng/ m2 đất hoặc 200 và 300.000 đồng/ m2 đất? Con số này là con số áp đặt chủ quan, không hề có cơ sở pháp lý nào. Người dân chỉ được đền bù 12.000 đồng/m2 để xây dựng các công trình phúc lợi văn hóa, khu công nghiệp. sân golf, trong khi giá Nhà nước cho thuê đã là 18 USD/m2. Sau vài năm báo cáo làm ăn không có hiệu quả và thua lỗ trầm trọng, doanh nghiệp có quyền thu hồi đất của người dân (với giá rẻ như xin), sẽ xin điều chỉnh công năng, biến khu đất này thành khu đất vàng, xây dựng các chung cư cao cấp, các biệt thự trong mơ, và bán ra với giá 50.000.000 đồng/m2. Vậy thiệt hại của người dân với tư cách là người chủ đất cũ có sự chênh lệch qúa cao, sự thiệt hại đó có được Nhà nước hay Doanh nghiệp đắc lợi vô căn (tự nhiên mà có lợi) sẽ xem xét mà bồi thường đền bù thỏa đáng cho người dân?

Cần một chế định pháp luật tiến bộ

Do vậy, tôi thực sự rất vui mừng khi cầm trên tay, bản dự thảo Bồi thường nhà nước, và bây giờ, tôi xin có một số ý kiến đóng góp nhỏ, như sau:

1. Tôi hoàn toàn ủng hộ việc giao cho Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm là Cơ quan Nhà nước bồi thường oan sai. Lý do Bộ có những cán bộ có chuyên môn sâu, kiến thức rộng, nhiều kinh nghiệm và uy tín, để xem xét việc giải quyết oan sai cho người dân. Như thế, Nhà nước có thêm một bộ phận đầy đủ tư cách pháp lý để lo cho dân, phục vụ cho người dân, chống những hành vi lạm quyền của cán bộ Nhà nước, bất kể cấp nào, thực hiện một Nhà nước Pháp quyền vững mạnh, một chính quyền vì dân, trong sạch, tiến bộ và dân chủ.

2. Tôi đề nghị ngoài các đối tượng được điều chỉnh theo Luật:

- bồi thường thiệt hại trong hoạt động quản lý hành chánh

- bồi thường thiệt hại trong thi hành án

- bồi thường thiệt hại trong tố tụng hình sự

Ta cần thêm vào quy định bồi thường thiệt hại trong tố tụng dân sự, thì mới có khả năng bảo vệ người dân tránh được những thiệt hại về oan sai trọn vẹn trước tòa án, góp phần ngăn chặn án oan sai, bảo đảm an toàn sự lành mạnh hóa hoạt động xét xử.

3. Việc giao cho Tòa án Nhân dân cấp Tỉnh, TP. xử các quyết định Hành chánh của UBND cấp tỉnh, Tp. là vô tình tạo áp lực cho thẩm phán xét xử. Chúng ta nên sửa đổi Luật Tố tụng, giao cho TAND Tối cao phụ trách việc xét xử trên, và giao cho Bộ Tư pháp là Bị đơn trong vụ án, các cơ quan đã ra quyết định hành chính là người có nghĩa vụ quyền lợi liên quan trong vụ án.

4. Báo chí và Luật sư là những nhân tố tích cực trong việc giúp đỡ người dân chống oan sai trong xét xử, trong quyết định hành chính. Luật mới giao cho Luật sư quyền đại diện dân sự trong giải quyết khiếu nại, nhưng chưa giao cụ thể cho Luật sư quyền nghiên cứu hồ sơ, quyền được trả lời bằng văn bản các khiếu nại của Luật sư trong vụ án. Do vậy, cần đưa vào quy định các cơ quan chức năng có trách nhiệm trả lời cho Luật sư và cơ quan Báo chí khi hai đối tượng này có đơn yêu cầu được trả lời, phản hồi thông tin.

5. Không nên hạn chế tiền bồi thường thiệt hại do tổn thất tinh thần, vì điều Luật này sẽ làm cho các quan chức công chức có quyết định oan sai với người dân được yên tâm vì có sẳn mức trần bồi thường thiệt hại, không thấm gì với mức độ thiệt hại mà người dân phải chịu đựng. Người công chức cố tình ký quyết định gây oan sai phải chịu hoàn toàn trách nhiệm cao nhất đối với tổn thất mà mình đã gây ra cho nhân dân. Đồng thời, còn phải chịu những chế tài nghiêm khắc, để họ phải hết sức cân nhắc, có trách nhiệm trong việc ký các quyết định gây oan sai khổ sở cho người dân.

Trên đây là một số đóng góp nhỏ của tôi về Luật Bồi thường nhà nước. Chúng tôi hy vọng người dân sẽ có một chỗ dựa vững chắc, khi bộ Luật này ra đời và phát huy tác dụng.