Loại Suy Sai Lầm - Unknown

Loại suy sai lầm

Một loại suy chính xác giá trị hơn ba giờ thảo luận.

- Dudly Field Malone -

Loại suy là phương pháp suy luận thú vị, phổ biến và cực kỳ quan trọng. Bản thân tôi không thể tưởng tượng nổi mình sẽ lập luận và ra quyết định thế nào nếu thiếu đi phương pháp này.

Trong phương pháp loại suy, chúng ta tuyên bố rằng các vật thể giống nhau ở điểm này cũng sẽ giống nhau ở điểm khác. Nghe có vẻ phức tạp nhỉ? Tôi xin trình bày một ví dụ để bạn hiểu rõ hơn. Trong bộ phim nổi tiếng Forrest Gump, nam diễn viên chính cùng tên (do Tom Hanks thủ vai) đã nói một câu nổi tiếng mà chắc rất nhiều người hâm mộ bộ phim này (trong đó có tôi) không bao giờ quên:

“Cuộc đời là một hộp sô cô la. Bạn không bao giờ biết được mình sẽ bốc trúng cục kẹo nào.”

Phát biểu trên là một loại suy. Bằng cách so sánh cuộc đời với hộp sô cô la, Forrest Gump rút ra kết luận anh sẽ không biết trước được những sự kiện xảy đến trong đời mình. Cuộc đời đầy những bất ngờ!

Chúng ta có thể viết lại phương pháp loại suy theo hình thái đơn giản sau đây:

1. A có đặc tính X,Y,Z.

2. B có đặc tính X,Y,Z.

3. A có đặc tính S.

4. Do đó, B có đặc tính S.

Vì chúng ta sử dụng nó rất thường xuyên, đôi khi chúng ta mắc phải những lỗi ngụy biện loại suy hoặc bị những kẻ sử dụng ngụy biện dựa trên phương pháp loại suy đánh lừa.

Ngụy biện Loại suy sai lầm là một loại suy không chính xác dù tuân thủ hình thái loại suy đúng đắn mà chúng ta vừa thấy ở trên. Hãy xem ví dụ sau:

Xe máy chạy bằng xăng như xe hơi. Xe máy cũng cần người lái như xe hơi. Xe máy khi chạy cũng phải đóng đủ thứ thuế như xe hơi. Xe hơi được chạy giữa đường sao xe máy của tôi chạy như vậy lại gọi là lấn tuyến.

Rất khó phân biệt giữa một loại suy chính xác và không chính xác. Tất cả những gì chúng ta có thể làm là dựa vào lý trí thông thường của từng cá nhân. Tuy nhiên, bạn cũng có thể tham khảo những yếu tố sau để quyết định xem mình đang đối mặt với một loại suy chính xác hay một ngụy biện Loại suy sai lầm:

1. Mối quan hệ giữa những điểm tương đồng với điểm tương đồng rút ra từ kết luận.

2. Số lượng những điểm chung của hai sự vật/sự việc được so sánh.

3. Số lượng điểm chung giữa các sự vật/sự việc được trình bày để rút ra kết luận.

Vì đây là một ngụy biện khó nhận dạng, bạn có thể tham khảo thêm một số ví dụ khác dưới đây để rõ hơn.

Ví dụ #1:

Nhà bạn là một công trình kiến trúc cũng giống như nhà thờ Đức Bà vậy. Nhà thờ Đức Bà do người Pháp xây dựng, cho nên nhà của bạn chắc hẳn cũng do người Pháp xây dựng.

Ví dụ #2:

Dũng và Tuấn có cùng chiều cao, cân nặng, cùng màu mắt, màu tóc, bằng tuổi nhau. Dũng có giọng nói trầm nên Tuấn chắc chắn phải có giọng nói trầm.

Ví dụ #3:

Phụ nữ cũng như đàn ông thích được ăn ngon, mặc đẹp, được sống thoải mái sung sướng và tham gia các hoạt động giải trí. Đàn ông thích đi câu cá để giải trí. Do đó tôi tin chắc phụ nữ cũng thích đi câu cá.