Nghiên Cứu Nuôi Cấy In Vitro Cây Cẩm Cù Tên Lửa (Hoya Multiflora)

Ảnh minh họa: Internet

Lan Cẩm cù tên lửa là loại hoa thuộc họ Thiên lý (Asclepiadaceae), có tên khoa học là Hoya multiflora. Người ta còn biết tới loại cây này với những tên gọi khác như lan sao, lan anh đào, trái tim tình nhân, lan cầu lông… Cẩm cù tên lửa thuộc loại cây bụi nhỏ gọn, sống lâu năm. Cây có thân mềm, trên các đốt có rễ. Lá mọc đối, hình bầu dục với đầu hơi thuôn nhọn. Hiện nay có loại Cẩm cù tên lửa lá hình trái tim rất được ưa chuộng. Cẩm cù tên lửa có hoa mọc ở nách lá nên rất sai hoa, hoa có hình cầu gọi là lan cầu. Có loại màu trắng, nhụy đỏ nhạt, tràng hoa hình tán, xếp tựa như hoa anh đào, có hương thơm, được gọi là lan anh đào.

Cẩm cù tên lửa là cây cảnh trang trí rất đẹp. Ngoài ra, đây còn là loài cây có tác dụng rất tốt trong chữa một số bệnh, đã được khoa học các nước chứng minh. Loài cây hay gặp ở vùng Ấn Độ – Malaysia, thường gặp mọc leo trên các cây to, gặp ở chỗ nắng khu vực núi đá vôi, một số nơi ở Bà Rịa (Núi Dinh) và Lâm Đồng (Đà Lạt). Cẩm cù thu hái toàn cây quanh năm, dùng tươi hay phơi khô. Bộ phận dùng: toàn cây, dùng tươi hoặc phơi khô đều được. Thành phần hóa học, các bộ phận của cây đều phủ sáp, thân và lá chứa sterol glucosid là hoyin (0,76 - 0,83%). Tính vị, tác dụng: vị đắng, tính bình, có tác dụng khư phong trừ thấp, tiêu ung, giải độc, hạ sốt, long đờm. Công dụng, chỉ định và phối hợp: chữa trị các bệnh viêm phổi nhẹ, viêm phế quản; viêm não B, trẻ em sốt cao; viêm kết mạc, sưng amydal; thấp khớp tạng khớp; viêm vú, viêm tinh hoàn. Liều dùng 60-90 gram cây tươi giã lấy nước chiết uống. Dùng ngoài trị đinh nhọt, viêm mủ da, tổn thương. Giã cây tươi và đắp vào chỗ đau.

Việc bảo tồn các giống cây dược liệu nói chung và cây Cẩm cù tên lửa nói riêng có thể thực hiện bằng nhiều biện pháp truyền thống như gieo hạt sau khi thu hái trái chín già và có thể chọn lá hoặc thân già đã có rễ để giâm xuống đất. Tuy nhiên hiệu quả đạt được chưa cao, ít khi có quả chín để lấy hạt. Sự phát triển của ngành công nghệ sinh học, đặc biệt là việc áp dụng kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào thực vật sẽ giúp cho việc bảo tồn, tạo nguồn sản phẩm đáp ứng cho thị trường trong nước và tiến tới xuất khẩu. Nghiên cứu nuôi cấy in vitro cây Cẩm cù cho đến nay chưa có công trình nào được công bố trên thế giới và tại Việt Nam. Ngoài ra, việc lưu giữ in vitro còn nhằm bảo tồn nguồn gen quý, nâng cao chất lượng và phẩm chất cây Cẩm cù tên lửa.

Trên môi trường MS cơ bản có bổ sung BAP 1,0 mg/l cho hiệu quả tạo đa chồi tốt nhất trong các nồng độ thí nghiệm nuôi cấy in vitro cây Cẩm cù tên lửa. Trên môi trường này chồi xanh đậm, phát triển tốt (đạt 3,28 chồi/mẫu sau 8 tuần nuôi cấy). Môi trường tối ưu cho quá trình kéo dài chồi cây Cẩm cù tên lửa in vitro là MS cơ bản có bổ sung GA3 0,3 mg/l (chồi đạt kích thước 4,84 cm sau 8 tuần nuôi cấy). Cây Cẩm cù tên lửa in vitro tạo cây hoàn chỉnh phát triển tốt trên môi trường MS cơ bản có bổ sung α-NAA với nồng độ 0,5 mg/l (Số rễ tạo ra đạt 4,83 rễ/mẫu sau 8 tuần nuôi cấy). Khi đưa cây ra ngoài điều kiện tự nhiên ở giai đoạn bầu đất, tỷ lệ cây sống trên giá thể xơ dừa sau 2 tháng đạt 88,3%.