Người đi Nhặt Nhạnh “quá Khứ” - Báo Nhân Dân

Chọn cái tô, không chọn xe máy

Trong căn nhà ở số 10, đường Nguyễn Sinh Cung, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế, người đàn ông bước sang tuổi 47 say sưa kể biết bao câu chuyện về niềm đam mê cổ vật của mình giữa không gian đầy ắp cổ vật. Nguyễn Hữu Hoàng, quê ở huyện Phú Vang, Thừa Thiên Huế. Năm 2021, đánh dấu mốc 30 năm anh Hoàng cất công vào nam ra bắc, “ăn dầm ở dề” tận nước Lào tìm kiếm cổ vật. Anh kể: “Tầm 15 - 16 tuổi đã mê rồi. Dù chưa biết cái nào xưa hay không nhưng tôi mê hoài cổ. Trong nhà còn bát, tô, dĩa xưa, cũ kỹ, tôi cất giữ lại riêng mình”.

Bố anh Hoàng là chưởng môn đời thứ 21 của võ đường Bạch Hổ. Môn võ này do ngài Nguyễn Hữu Cảnh sáng lập. Xuất thân nhà võ, 8 - 9 tuổi, anh Hoàng học võ. Dù có 10 năm theo học võ, nhưng bộ môn này không lôi cuốn được đứa trẻ ngày ấy. Anh học nghề thợ khảm xà cừ sau khi nghỉ học phổ thông. Thạo nghề, anh kiếm được tiền. Có tiền, anh đổ hết vào đồ xưa để chơi. Đam mê được bồi đắp từng ngày. Trên xe đạp, chàng trai 20 tuổi ra bến xe An Hòa, thành phố Huế. Chiếc xe đò chở anh lẫn xe đạp đến thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị. Từ đây, anh đạp xe đến các huyện của tỉnh này, lên núi xuống biển săn tìm đồ cổ, miệt mài như chú ong. “Sau mỗi chuyến đi như vậy, tôi có được ba-lô đồ cổ cùng những kiến thức bổ ích. Cái bán được, tôi bán lấy tiền để mua lại thứ khác, cái giữ chơi. Có nhiều cái, còn giữ đến giờ…”, anh Hoàng tiết lộ.

Có duyên với đồ của chúa

Chỉ vào chiếc tô của chúa Nguyễn Phúc Chu có cảnh đèo Hải Vân và có thơ của chúa vịnh lên, anh Hoàng chia sẻ, chiếc tô được anh mua và giữ lại như vật kỷ niệm. Với anh, trong đồ sứ ký kiểu, những món đồ đó vô giá. 30 năm kiên trì đi nhặt nhạnh “quá khứ”, để mua được một đồ cổ, có khi chờ đợi gần chục năm. Những món đồ đó, như áo đại triều quan nhất phẩm, đĩa thời vua Lê, chúa Trịnh…, anh Hoàng trân quý vô cùng, như hữu duyên mới gặp được. “Có những cái tìm ra rồi, mua họ không bán. Khi họ đồng ý bán, mình không có tiền mua. Trăn trở lắm. Có những cái khi họ đồng ý bán, tôi phải mượn tiền ba nơi để mua được. Nếu không có duyên, đồ sẽ không tới. Nếu tới, cũng tới lúc mình không đủ lực để mua thì như không. Tôi mua được nhiều vật quý từ đồ sứ, đồ vải, đồ gỗ… hoàn toàn do duyên”, anh Hoàng tâm sự.

Rong ruổi khắp các khu vực miền núi ở Lao Bảo, Khe Sanh…, anh Hoàng tìm kiếm được những đồ cổ như trang phục cung đình triều Nguyễn gồm áo vua, áo quan đại thần, áo của vị tướng… “Theo tôi, những hiện vật này có liên quan đến câu chuyện lịch sử như cuộc rời kinh thành của vua Hàm Nghi cùng các đoàn quần thần. Có chiếc áo vua có kích cỡ áo phù hợp độ tuổi 14 - 15, rất phù hợp độ tuổi của vua Hàm Nghi thời đó. Khả năng cao liên quan đến vua Hàm Nghi. Giờ chưa chứng minh rõ ràng nên chưa dám nói đó là áo của vua Hàm Nghi”, anh Hoàng phân tích.

Sẻ chia với cộng đồng

Sở hữu bộ sưu tập lớn, anh Hoàng không giữ riêng mình, mà chia sẻ đến cộng đồng để nhiều người biết thêm một chút về quá khứ, điều đó làm anh vui và hạnh phúc. Trong các đợt Festival ở Huế, các bộ sưu tập của anh góp mặt triển lãm. Anh cho các đơn vị mượn đồ để thực hiện chương trình Tết Việt, Đám cưới Huế... Suy nghĩ bảo tàng sẽ bảo quản lâu dài tốt hơn, có cách quảng bá tốt hơn cho công chúng thưởng ngoạn, anh chuyển nhượng cho Bảo tàng TP Hồ Chí Minh 41 chiếc, tặng thêm 9 chiếc gồm áo vua, áo quan đại triều nhất phẩm, nhị phẩm, áo cung nữ…

TS Huỳnh Thị Anh Vân, Giám đốc Bảo tàng Cổ vật cung đình Huế, chia sẻ, trong các hoạt động của bảo tàng, các nhà sưu tập ở Huế hay các tỉnh khác nói chung, cũng như cá nhân anh Hoàng có những hành động giúp đỡ cụ thể. Bởi đôi khi, trong các triển lãm, trưng bày chuyên đề, bảo tàng không có đủ hiện vật, cần đến sự giúp đỡ của các nhà sưu tập. Hoàng luôn luôn là một trong những người sẵn sàng cho mượn hiện vật. “Hoàng là một người thật sự đam mê, tâm huyết với việc sưu tầm cổ vật, cũng như bảo tồn các giá trị. Hoàng không chỉ làm việc đó như một lĩnh vực nghề nghiệp, mà còn đam mê thật sự, để hoàn toàn tâm huyết vào đó, rất chịu khó tìm tòi, hào hiệp, sẵn sàng giúp đỡ không chỉ Bảo tàng Cổ vật cung đình Huế, mà các bảo tàng khác. Hoàng là nhà sưu tầm cổ vật có tâm…”, bà Vân tâm sự.

Bài & ảnh: NGUYỄN TUẤN HIỆP