Những đặc điểm Khó Khi Phát âm Tiếng Anh - Ocean Vĩnh Yên

NHỮNG ĐẶC ĐIỂM KHÓ KHI PHÁT ÂM TIẾNG ANH

Phải nói rằng pronunciation là một trong những điểm vô cùng quan trọng không chỉ tiếng Anh mà còn của bất cứ ngoại ngữ nào. Đồng thời với nội dung speaking IELTS thì nó cũng là một tiêu chí chủ chốt đánh giá kĩ năng của thí sinh. Nhưng làm sao để phát âm hay thì lại là một vấn đề nan giải, đặc biệt đối với những bạn muốn giành điểm speaking 6.5 đến 7.0. Hầu hết mọi người sẽ đều nhận được lời khuyên là phải nghe thật nhiều, rùi tập đọc lại và bắt chước cách diễn đạt lên giọng xuống giọng của họ. Tuy nhiên chỉ nghe không thôi chưa đủ mà phải vừa nghe vừa nhận xét nhằm rút ra những điểm khác nhau giữa tiếng Anh và tiếng bản ngữ (với chúng ta là tiếng Việt) để từ đó có thể phát âm một cách rõ ràng, chuẩn xác nhất. Trong bài viết này mình sẽ tập trung phân tích 2 “key-points” làm nên độ khó của phát âm tiếng Anh:” long vowels and unstress syllable”. Vấn đề đầu tiên mà mình muốn đề cập là “short and long vowels” bởi trong tiếng Việt tất cả các âm đều được đọc như nhau chứ không hề có khái niệm nào là “âm dài” cả. Như vậy để hiểu được điều này của tiếng Anh thì mình sẽ làm một phép so sánh qua “vật trung gian” là “âm nhạc”. Một trong những đặc điểm của âm nhạc là sự khác nhau về trường độ giữa các nốt, chẳng hạn nốt trắng bằng 2 nốt đen. Do đó có thể hiểu nôm na rằng “long vowels” chính là “nốt trắng” trong tiếng Anh và như thế khi nói nó đòi hỏi bạn phải ngân đủ độ dài cần thiết (gấp 2 thậm chí 3 lần “short vowels”). Tiếng Việt không hề có đặc điểm này nên chính mình lúc mới tập nghe còn tự làu bàu : “Quái, sao tụi nó nói điệu thế cơ chứ”, mãi sau mới hiểu là ngôn ngữ nó thế. Một tình huống nữa là các members nhà mình lúc luyện tập thì tương đối ổn, đến khi vào phòng thi bốc đề củ chuối nên hồn xiêu phách lạc nói các âm quắn quéo vào nhau âm dài bị ép thành âm ngắn còn âm ngắn thì không bít thành cái gì. Cũng giống như hát một ca khúc mà lại không ngân đúng trường độ thì không cần đợi đến khi nhận điểm mà chính “ca sĩ” cũng tự biết màn “trình diễn” của mình là một “thảm họa” không tránh khỏi. Vậy nên cần luyện tập nhiều để bình tĩnh nói rõ ràng nhằm show cho examiner thấy ta có thể produce âm dài-đặc trưng của tiếng Anh một cách tự tin và chuẩn xác nhất. Vậy luyện tập để phát âm tốt âm dài này như thế nào? Trước tiên cần xem lại cách phát âm của 5 âm dài trong tiếng Anh ở địa chỉ http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/grammar/pron/sounds/index.shtml và tập đọc theo cho thật chuẩn. Khi gặp bất cứ 1 từ nào cần tự đặt câu hỏi “liệu từ này có âm dài hay ko?” nếu nghi ngờ có chứa âm dài check lại ngay ở phần phiên âm trong từ điển. Bạn sẽ thấy ngạc nhiên là âm dài rất phổ biến trong tiếng Anh đến mức riêng các số đếm chỉ từ 1 đến 6 thôi đã có 3 từ có âm dài rồi (đố cả nhà biết là 3 từ nào??). Điều thứ 2 cũng liên quan tới âm nhạc chính là trọng âm của tiếng Anh (word stress). Phần này các học sinh Việt Nam thường được các trung tâm dạy là “nếu trọng âm rơi vào âm tiết nào thì âm tiết đó sẽ phải phát âm “louder, longer and clearer” nhưng mình tin chắc mọi người nghe để gật gù thế thôi chứ cũng chả hiểu phải louder, longer and clearer so với cái gì? Thật ra chỗ này có một conflict nhỏ về sự khác nhau giữa tiếng Anh và tiếng Việt bởi trong tiếng Việt tất cả các âm đều được nói rất rõ ràng như nhau nên không thể hiểu câu “khuyên răn” trên theo tư duy của tiếng Việt. Như thế mình lại phải mượn âm nhạc với sự khác nhau về cường độ giữa phách mạnh và phách nhẹ của nó để giải thích vấn đề này. Có thể hiểu rằng trọng âm chính là những “phách mạnh” trong tiếng Anh và như thế đương nhiên nó sẽ phải được phát âm to hơn, rõ ràng hơn so với “phách nhẹ”. Vậy câu hỏi đặt ra là tiếng Anh có “phách nhẹ” hay không và nếu có thì nó là âm nào? Kì thực “phách nhẹ” trong tiếng Anh cực kì phổ biến và âm schwa \ǝ\ chính là đại diện tiêu biểu nhất của nhóm unstress syllables. Do đó, câu “giáo huấn” trên cần phải diễn đạt đầy đủ lại là “trọng âm cần louder, longer and clearer so với “phách nhẹ” chứ nếu để cụt như ban đầu thì không học sinh nào hiểu và làm theo nổi. Như vậy kì thực để giải quyết bài toán về trọng âm thì trước tiên cần tìm ra đáp số cho “unstress syllable” bởi nếu không đọc được đúng những âm này thì không thể có một cái chuẩn để mà “louder and longer” cả.(cả nhà vui lòng xem lại note speaking for band 7 nha). Cũng xin nói thêm là giống như âm dài, trong tiếng Việt không hề có khái niệm nào gọi là “unstress syllable” nên nếu xử lý thành công nó thì bạn đã tiến một bước rất dài trên con đường lấy 7.0 speaking đó.. Tiếp theo là các đặc điểm sau:

1/ Âm gió (voiceless consonants)

Có cả thảy 8 phụ âm được xếp vào nhóm âm gió và cả nhà có thể xem lại từng âm một ở địa chỉ http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/grammar/pron/sounds/con_voiceless_1.shtml Đặc điểm nổi bật nhất ở nhóm này mà mọi người có thể dễ dàng nhận ra khi xem clip đó là sự xuất hiện của luồng hơi có thể làm lay động một tờ giấy nếu để trước miệng khi phát âm. Có thể nói đây là một trong những thử thách khó nhất của English pronunciation bởi trong tiếng Việt chúng ta cũng có gần như đầy đủ các phụ âm “p”, “t”, “ch”, “th”, “k” nhưng hoàn toàn không có luồng hơi đi kèm. Nếu không nhận ra được điều này thì thí sinh Việt Nam sẽ dễ dàng nhầm lẫn khi nói tiếng Anh nhưng vẫn phát âm các âm trên theo “giọng Việt Nam”. Điều này không có gì khó hiểu bởi speaking là một kĩ năng thiên về tự nhiên và bản năng nên cần một quá trình luyện tập nhất định nhằm phân biệt giữa 2 hệ thống âm và có thể ‘đổi giọng” khi cần dùng ngoại ngữ. Như thế bản chất của việc học phát âm tiếng Anh là làm quen dần với âm tiếng Anh và tránh lẫn nó với âm tiếng Việt mà mình đã chịu ảnh hưởng hơn 20 năm ròng. Vậy cần luyện tập các âm này như thế nào? Hiển nhiên nghe là bước đầu tiên bởi phải biết nó được phát âm như thế nào thì mới có thể bắt chước theo được. Đây chính là lý do của kiểu nghe “tắm ngôn ngữ” , nghe mà không cần hiểu nội dung vì mục đích của nó là nghe các âm tiếng Anh không tồn tại ở tiếng Việt trong đó có các voiceless consonants này. Và rõ ràng sẽ phải mất 1 thời gian để tai bạn quen với những âm “lạ tai” này. Trong khi nghe, hãy tập phát âm bắt chước cái cách người bản ngữ nói, đặc biệt lưu ý khi âm gió nằm ở cuối chữ và đóng vai trò “ending sounds” (sẽ được làm rõ hơn trong phần tiếp theo). Bên cạnh đó, cần thận trọng khi phát âm động từ thời quá khứ hay danh từ số nhiều nếu nó kết thúc bằng “voiceless consonants”. Cái này cả nhà có thể nhắc lại dùm mình bằng cách comment cho những bạn nào còn lăn tăn nhé.

2/ Âm cuối (ending sounds)

Có thể nói không ngoa thiếu âm cuối là một trong những lỗi phổ biến của học sinh Việt Nam nhưng điều nguy hại nằm ở chỗ đa số members bị phê là “miss ending sounds” đều không biết phải sửa lỗi này như thế nào. Do đó, trước khi giải quyết khó khăn này mình cần đi ngược lại một chút về “lịch sử” nhằm tìm hiểu lỗi này từ đâu mà ra. Trong tiếng Việt, một từ bất kỳ chỉ bao gồm một phụ âm và nguyên âm, tuy nhiên trong tiếng Anh, tình hình lại khác hẳn khi nó có thể xuất hiện 2-3 phụ âm trong một từ. Trong tiếng Việt, chúng ta đọc rõ từng nguyên âm nhưng ở phát âm tiếng Anh, phụ âm đóng vai trò chủ đạo còn nguyên âm chỉ hiện lên rõ khi nào được stress. Như thế, khái niệm “âm cuối” nhằm nói đến “phụ âm cuối cùng” của một từ mà người Việt Nam không có thói quen đọc nó trong khi nó có vai trò quan trọng không thua kém gì so với các âm khác của tiếng Anh. Nói cách khác “thiếu âm cuối” là 1 dạng Vietnamese accents điển hình rất dễ phát hiện và còn gây khó khăn, thậm chí ức chế cho người bản ngữ khi phải nghe một người nói tiếng Anh mắc lỗi này.

Từ những phân tích trên thì cả nhà có thể lờ mờ đoán ra rằng : ‘có bao nhiêu phụ âm trong tiếng Anh thì cũng sẽ có bấy nhiêu âm cuối mà bạn phải phát âm được”. Vì thế để mọi người tiện theo dõi mình sẽ chia thành 3 nhóm như sau:

- Nhóm đầu tiên chính là các âm gió (đã được đề cập ở phần trên). Kì thực đây lại là nhóm dễ pronounce nhất so với 2 nhóm còn lại của ending sounds, đồng thời cũng là yêu cầu bắt buộc để lấy speaking more than 6.5. Từ đó để thấy nội dung nọ sẽ liên quan mật thiết đến yếu tố kia bởi nếu không luyện được âm gió thì đương nhiên bạn cũng sẽ mất trọn điểm ở phần âm cuối này. Như thế cách xử lý âm cuối hiệu quả nhất chính là ôn lại phần âm gió và check spelling thật kĩ với các từ có âm cuối thuộc nhóm này (chẳng hạn: which, cheap, rest…)và luyện tập để bật thật rõ những âm này khi nói. Mình cũng xin nói thêm là điều kiện để luyện tập và sửa thành công lỗi này chính là tính kiên trì + nghiêm khắc với bản thân và hơn nữa nên có người sửa lỗi cho mình. - Nhóm 2 là các phụ âm còn lại thuộc 2 nhóm voiced consonants và other consonants (xin xem bảng phiên âm tiếng Anh của BBC ở link đầu tiên của bài note). Điểm cho band 8 speaking có được award hay không phụ thuộc một phần vào khả năng pronounce âm cuối thuộc nhóm này chẳng hạn “dad”, “bag”, “sum” or “rung”. Trong các ví dụ trên mình lưu ý cả nhà các âm “d”, “g” và “ng” vì rất dễ lẫn với âm tiếng Việt tương ứng. Lý do mà mình phải nhắc nhở điều này là vì bạn chỉ có thể đọc được nó ở vị trí ending sounds như trong “dad” hay “didn’t” khi phát âm đúng chuẩn Anh bởi âm “d” là một âm hoàn toàn mới chứ không hề giống âm “d” hay âm “đ” của tiếng Việt. Do đó, một strategy nữa cũng rất hiệu quả để lấy điểm speaking cao là luyện thật tốt các từ cơ bản nhưng có chứa những âm với cách phát âm khó chứ không cần nói quá nhiều từ hay dùng uncommon words tùm lum cả. - Nhóm cuối cùng là những trường hợp đặc biệt của ending sounds. Đại diện đầu tiên là âm “h” không bao giờ được pronounce khi nó ở vị trí âm cuối, thậm chí trong một số từ như hour chữ “h” mặc dù đứng ở đầu tiên nhưng vẫn trở thành âm câm. Trường hợp thứ 2 là âm “l” nó bị thay đổi cách phát âm khi đứng ở cuối từ mà phía trước nó là một âm dài (“leaf” khác với “school” ở chỗ có “school” sự xuất hiện của âm schwa trước khi kết thúc bằng “l”. xem clip sau để rõ ý nè cả nhà nhé http://www.youtube.com/watch?v=3t73MKAQszM

Cuối cùng là sự xuất hiện hay ‘biến mất” của âm “r” ở vị trí ending sounds trong tiếng Anh. Nếu “r” là kết thúc của 1 từ đơn như “car” hay “four” thì nó sẽ không được pronounce, tuy nhiên nếu từ tiếp theo lại bắt đầu bằng 1 nguyên âm như trong câu “my car is blue” thì lúc này âm “r” sẽ được link với “is” và lại hiện lên trong cách đọc của người bản ngữ. Ngoài ra còn một số tổ hợp difficult ending sound như trong “world”, “work” hay “girl” mà mọi người cũng nên lưu ý. 3/ Nối âm

Khái niệm này đã được nhắc đến một phần ở ví dụ về ending sounds với âm ‘r”. Trong thực tế, bất cứ một từ nào kết thúc bằng một phụ âm và đi sau nó là một nguyên âm thì đều xảy ra hiện tượng nối âm như trong “depend on” hay ‘tell us”. Điều này không chỉ gây khó khăn cho chúng ta trong cách đọc mà còn cả khi nghe vì khó nhận ra từ đã bị nối liền. Cách duy nhất để khắc phục tình trang này là nghe thật nhiều và notice cách người bản ngữ nối âm bởi bạn không thể sửa lỗi nối âm này khi “học bằng mắt” được. 4/Ngữ điệu (intonation)

Phần này phụ thuộc vào chủ quan mỗi người khá nhiều vì kì thực các quy tắc của sentences stress là rất chung chung theo kiểu lên giọng ở câu hỏi, hạ giọng ở câu trả lời hay đọc rõ các động từ, trạng từ trong câu và lướt ở các trợ động từ hay redundant language. Dĩ nhiên intonation tốt là một lợi thế cực lớn cho band 7 trở lên nên hãy cố gắng practice càng nhiều càng tốt cả nhà nhé. Tóm lại,6 đặc điểm khó của tiếng Anh bao gồm : long vowels, unstress syllable, voiceless consonants, ending sounds, linking sounds and intonation tạo nên sự khác biệt về điểm phát âm giữa các band 6, 7 và 8. Do đó trong vòng 15-20 phút ngắn ngủi của bài thi speaking thì hãy tìm các từ vựng có chứa nó, bình tĩnh phát âm để show được càng nhiều features này càng tốt bởi điểm được cho cao hay thấp dựa trên sự tinh tế trong xử lý cách phát âm của bạn mà thôi. Chúc mọi người học tốt speaking nha,