Tiếng Tà Ôi - Wikipedia

Tà Ôi
Ta'Oi
Sử dụng tại	Lào,  Việt Nam
Tổng số người nói	218.800
Dân tộc	Tà Ôi, Katang
Phân loại	Nam Á Cơ Tu Tà Ôi
Mã ngôn ngữ
ISO 639-3	tùy trường hợp:tth – Tà Ôi thượngirr – Ir (Hantong)oog – Ong (= Ir)tto – Tà Ôi hạngt – Ngeq (Kriang)llo – Khlor (Lor)ncq – Katang bắcsct – Katang Nam
Glottolog	[1] taoi1247 [1][2]

Tiếng Tà Ôi (trong văn liệu quốc tế viết là Ta'Oi hay Ta'Oih) là ngôn ngữ của người Tà Ôi, một dân tộc có vùng cư trú truyền thống là Nam Lào (tỉnh Salavan, Sekong) và Miền Trung Việt Nam (Thừa Thiên – Huế).[1][3] Năm 2005 dân số người Tà Ôi cỡ 220.000 người.

Tiếng Tà Ôi thuộc ngữ chi Cơ Tu (Katuic) trong ngữ hệ Nam Á.[4]

Các phương ngữ

[sửa | sửa mã nguồn]

Sidwell (2005) liệt kê các phương ngữ sau của tiếng Tà Ôi, tên này được áp dụng cho những người nói tiếng địa phương khác nhau.

• Tà Ôi đích thực
• Ong/Ir/Talan
• Chatong, được nói ở khoảng 60 đến 100 km về phía đông bắc của Sekong. Nó đã được ghi nhận chỉ bởi nhà ngôn ngữ học Thái Lan Theraphan L-Thongkum.
• Kriang (hay Ngkriang, Ngeq) được nói đến bởi 4.000 người sống trong các ngôi làng giữa Tatheng và Sekong, chẳng hạn như Ban Chakamngai.
• Kataang (hay Katang) là phương ngữ đã được nghiên cứu bởi Michel Ferlus, Gerard Diffloth, và các nhà ngôn ngữ học khác. Không nên nhầm lẫn với phương ngữ tiếng Bru của Katang.

Tiếng Katang

[sửa | sửa mã nguồn]

Tiếng Katang là ngôn ngữ của người Katang (hay Kataang), là một dân tộc cư trú ở Nam Lào, và một số nơi khác ở Đông Nam Á, năm 2015 có dân số 144.255 người.

Nhiều văn liệu coi tiếng Katang là một phương ngữ của tiếng Tà Ôi hoặc tiếng Bru. Ethnologue và Glottolog đều xếp tiếng Katang vào mục riêng.[5]

Ngữ âm

[sửa | sửa mã nguồn]

Phụ âm

[sửa | sửa mã nguồn]

Môi	Lợi	Ngạc cứng	Ngạc mềm	Thanh hầu
Mũi		m	n	ɲ	ŋ
Tắc	vô thanh	p	t	c	k	ʔ
	hữu thanh	b	d	ɟ	ɡ
Xát		s	h
R		r
Tiếp cận		w	l	j

• Cũng có các âm tiết kết thúc bằng âm tắc thanh hầu như /mʔ, nʔ, ŋʔ, wʔ, lʔ, jʔ/, tuy nhiên chúng không được ghi nhận như một loạt âm riêng biệt.
• Âm /ɟ/ cũng có thể được phát âm thành âm tiền thanh hầu [ʔj].[6]

Nguyên âm

[sửa | sửa mã nguồn] Nguyên âm

Trước	Giữa	Sau
Đóng	i iː	ɨ ɨː	u uː
Vừa	e eː	ə əː	o oː
Mở	ɛ ɛː	a aː	ɔ ɔː

Nguyên âm đôi

Trước	Giữa	Sau
Đóng	ia	ɨa	ua

Xem thêm

[sửa | sửa mã nguồn]

• Tiếng Pa Kô

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]

1. ^ a b Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Ta'oihic". Glottolog 3.1. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History. Truy cập 12/12/2017.
2. ^ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, biên tập (2013). [1] "Ta'ohic". Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. {{Chú thích sách}}: Kiểm tra giá trị |chapter-url= (trợ giúp); ref stripmarker trong |chapter-url= tại ký tự số 52 (trợ giúp)
3. ^ Lower Ta'oih at Ethnologue, 18th ed., 2015. Truy cập 12/12/2017.
4. ^ Sidwell, Paul (2005). The Katuic languages: classification, reconstruction and comparative lexicon Lưu trữ ngày 4 tháng 12 năm 2020 tại Wayback Machine. LINCOM studies in Asian linguistics, 58. Muenchen: Lincom Europa. ISBN 3-89586-802-7
5. ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Katang". Glottolog 3.1. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History. Truy cập 12/12/2017.
6. ^ Sidwell, Paul (2005). pp. 12-15

• Trần Nguyễn Khánh Phong. 2013. Người Tà Ôi ở A Lưới. Hà Nội: Nhà xuất bản văn hóa thông tin.
• Miller, Carolyn. 2017. Northern Katang Kinship and Society. JSEALS 10.2 p.xxiii-xxix

Đọc thêm

[sửa | sửa mã nguồn]

• Sidwell, Paul (2005). The Katuic languages: classification, reconstruction and comparative lexicon Lưu trữ ngày 4 tháng 12 năm 2020 tại Wayback Machine. LINCOM studies in Asian linguistics, 58. Muenchen: Lincom Europa. ISBN 3-89586-802-7
• Gehrmann, Ryan. 2017. The Historical Phonology of Kriang, A Katuic Language. JSEALS Volume 10.1 (2017).

Bài viết liên quan đến ngôn ngữ này vẫn còn sơ khai. Bạn có thể giúp Wikipedia mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn.

• x
• t
• s

x t s Ngôn ngữ tại Việt Nam
Chính thức	Việt
Ngôn ngữbản địa	Nam Á Bắc Bahnar Brâu Co Hrê Giẻ Ca Tua Triêng Rơ Măm Xơ Đăng Hà Lăng Ca Dong Takua Mơ Nâm Sơ Rá Duan Ba Na Rơ Ngao Nam Bahnar M'Nông Xtiêng Mạ Cơ Ho Chơ Ro Katu Bru Cơ Tu Tà Ôi Pa Kô Phương Khơ Mú Khơ Mú Xinh Mun Ơ Đu Palaung Kháng Quảng Lâm Việt Arem Chứt Đan Lai Mã Lèng Mường Thổ Nguồn Việt Khác Khmer Mảng Nam Đảo Chăm Chu Ru Gia Rai Haroi Ê Đê Ra Glai H'Mông-Miền H'Mông H'Mông Mơ Piu Na-Miểu Pà Thẻn Miền Miền Ưu Miền Kim Miền Hán-Tạng Tạng-Miến Akha Cống Hà Nhì Xá Phó Khù Sung (La Hủ Đen) La Hủ Lô Lô Mantsi Phù Lá Si La Hán Quan thoại Quảng Đông Phúc Kiến Triều Châu Khách Gia Sán Dìu Tai-Kadai Thái Thái Đỏ Thái Đen Thái Mường Vạt Thái Trắng Tày Nhại Lự Lào Pa Dí Tày Đà Bắc (Phu Thái) Tày Tấc Tày Sa Pa Thái Hàng Tổng Tay Dọ Tày-Nùng Tày Nùng Thu Lao Tráng Lào Bóc Sán Chay Bố Y-Giáy Bố Y/Giáy Cao Lan Kra Nùng Vẻn (En) Cờ Lao La Chí La Ha Pu Péo Đồng-Thủy Thủy
Tiếng lai	Tiếng Tây bồi Vietlish
Ngoại ngữ	Tiếng Anh tại Việt Nam
Ký hiệu	Ngôn ngữ ký hiệu Việt Nam

x t s Ngôn ngữ tại Lào
Chính thức	Lào
Thiểu số	Nam Á Bahnar Alak Brâu Duan Halang Giẻ Jru' Juk Laven Lavi Nyaheun Oi Sapuan Sedang Su' Cơ Tu Bru Cheng Cơ Tu Kuy Tà Ôi Khơ Mú Khơ Mú Khuen Mal Mlabri Ơ Đu Phong Prai Xinh Mun Palaung Bit Kiorr Lamet Việt Arem Chứt Cuối Kri Maleng Thavưng Việt khác Khmer H'Mông-Miền H'Mông Ưu Miền Kim Môn Hán-Tạng Akeu Akha Bantang Cantan Cauho Cosao Hà Nhì La Hủ Phana Phunoi Piyo Sinsali Si La Hán Tai-Kadai Lào Khün Bắc Thái Nùng Phuan Saek Shan Thái Mạn Thái Đỏ Thái Đen Thái Trắng Thái Hàng Tổng (Tai Pao) Tai Khang Thái Na Lự Yang Yoy
Ngoại ngữ	Pháp Anh
Ký hiệu	Ngôn ngữ ký hiệu Lào