Truy Nguồn Gốc Câu Nói Vung Tay Quá Trán - Kiến Thức

Giải mã Truy nguồn gốc câu nói “vung tay quá trán”

(Kiến Thức) - Rõ ràng người ta hiểu câu nói “vung tay quá trán” là để chỉ hành vi tiêu pha không hợp lý, tiêu tiền phung phí...

Huyền Vũ 20/09/2015 06:36 Rõ ràng người ta hiểu câu nói “vung tay quá trán” là để chỉ hành vi tiêu pha không hợp lý, tiêu tiền phung phí... nghĩa của nó giống như từ “bóc ngắn cắn dài”. Nhưng tại sao lại lấy một hành động là vung tay quá trán để nói về việc tiêu pha bất hợp lý? Mỗi bộ phận cơ thể như “thước đo” giới hạn Có lẽ, không cần giải nghĩa cụm từ “vung tay quá trán” bởi mọi người ai cũng hiểu nghĩa đen của nó. Nghĩa thì là vậy nhưng hiểu nghĩa đó như thế nào thì quan điểm, phân tích của các nhà nghiên cứu văn hóa về từ “vung tay quá trán” lại có nhiều cách giải thích khác nhau. Theo PGS. TS Phạm Văn Hảo, Viện Ngôn ngữ học Việt Nam thì việc người dân lấy “tay” và “trán” là hai bộ phận của cơ thể để chỉ việc tiêu pha hung phí, không hợp lý với số tài sản mình có là có lý do của nó. Cái này do quan niệm về “giới hạn” của người Việt. Chẳng hạn như dân ta thường dùng từ “nước ngập nước mắt cá chân”, “nước ngập đầu gối”, “ngang lưng”, “ngang vai”, “ngang tai”, “trán”, “đầu”... Trong trường hợp này, mỗi bộ phận cơ thể đóng vai trò như “thước đo” giới hạn... Những từ chỉ giới hạn như vậy có đời sống cực kỳ sinh động, bền chặt trong đời sống xã hội và hiện nó vẫn được dùng một cách biến hóa, phù hợp với hoàn cảnh thực tế. Thí dụ, dân ta dùng hình ảnh “đầu gối quá mang tai” để nói về người nào đó sống thọ, sống lâu trăm tuổi, đến nỗi lưng còng xuống, khi ngồi thì phần đầu bị cụp xuống quá đầu gối. Ở đây, “đầu gối” và “mang tai” cũng là hai bộ phận của cơ thể, nó chỉ giới hạn già của con người, quá già, già đến thế là cùng... Xét trong bối cảnh sử dụng ngôn ngữ như vậy thì từ “vung tay quá trán” được ví với việc tiêu pha quá đà là chuyện dễ hiểu. Bởi trán là bộ phận cao nhất của mỗi người, là giới hạn mà người ta đạt đến, nhưng anh ta “vung tay quá trán” nghĩa là đã đi quá giới hạn của bản thân, thể hiện việc bất hợp lý trong cuộc sống.

Ảnh minh họa.

Không có điển tích nào Ở một khía cạnh khác, Nhà nghiên cứu Văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vĩ, giảng viên khoa Văn học, trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội lại cho rằng, câu thành ngữ ngày có nguồn gốc khác. Theo đó: "Vung tay quá trán" đầu tiên nó mô tả một hành động, một phản xạ tức thì khi người ta nóng giận hoặc phấn khích đột xuất. Điều này rất là tự nhiên. Trong cuộc sống, để chỉ sự tiêu pha hoang phí, người ta có từ "vung tay". Ngày xưa tiêu bằng tiền đồng, người ta xâu tiền thành từng cọc, khi tiêu pha thì cẩn thận đếm và xem xét. Có người giàu có hoặc hoang phí thì bất kể cọc cạch gì, cứ vung vãi ra để ra oai, thể hiện đẳng cấp... cho nên thành từ "vung tay". "Vung tay" và "vung tay quá trán" vốn là khác nhau nhưng trong quá trình nói năng dân dã, họ bắt xắp thành một đoạn là "vung tay quá trán" luôn cho nhịp nhàng (lại thêm từ "quá" ở đó nữa) để chỉ những người hoặc tiêu hoang hoặc làm gì đó vượt hẳn khỏi vốn liếng của mình. Chữ "trán" ở đây không cần nghĩa từ vựng của nó nữa. Kiểu nói năng bắt xắp này trong kho tàng thành ngữ, tục ngữ, ngôn ngữ dân gian có vô số và thành ngữ này không có điển tích, điển cố nào. Còn cách hiểu khác Trong tác phẩm hiếm hoi của giới ngôn ngữ học nghiên cứu về nguồn gốc thành ngữ, tục ngữ có tên “kể chuyện thành ngữ, tục ngữ” của cố GS.TS Hoàng Văn Hành, Viện Ngôn ngữ học Việt Nam có phân tích câu tục ngữ này hơi khác so với ý phân tích của hai nhà nghiên cứu là PGS.TS Phạm Văn Hảo và giảng viên Nguyễn Hùng Vĩ. Ông cho rằng: Thành ngữ “vung tay quá trán” chỉ hành động tiêu pha hung phí là đúng rồi. Nhưng tại sao cái hành động vung tay quá trán ấy lại dùng để chỉ sự phung phí? Có người giải thích, động thác vung tay là cử chỉ của hành động ném. Kéo theo hành động này là vứt bỏ một cái gì đó. Mặt khác, động tác vung tay này dễ làm cho người ta liên hệ đến câu “ném tiền qua cửa sổ”. Còn “quá trán” chỉ độ cao của động tác và độ mạnh của hành động. Điều dễ nhận thấy là trong thành ngữ “vung tay quá trán” tàng trữ cả hai nghĩa sau: Sự vứt bỏ (phung phí), động tác mạnh mẽ (thái quá). Sự đổi đắp lại hai nét nghĩa này đã mang lại cho thành ngữ “vung tay quá trán” những ý nghĩa trên. Theo cố GS. TS Hoàng Văn Hành thì nếu xét theo sắc thái nghĩa của từ “vung” và “quá” trong “vung tay quá trán” dường như chúng ta lại có thêm một cách hiểu khác cho thành ngữ này. “Vung” là động từ chỉ sự nhanh, mạnh, dứt khoát, luôn hướng ra khỏi bản thân người hành động do tay thực hiện. “Vung” lại còn cặp đôi với các từ “vãi phí” và lập thành các cặp từ “vung vãi”, “vung phí”... có ý nghĩa gây ấn tượng về sự hoang phí. Còn từ “quá” thì đã rõ. Ý nghĩa của từ này thể hiện việc vượt xa hơn, quá bình mức bình thường và các từ “thái quá”, “quá đáng”, “quá quắt”... cũng từ đó mà ra... Thành ngữ “vung tay quá trán” là đưa tay lên cao quá tầm mắt, tức là ngoài phạm vi điều đã nhìn thấy, có thể nhìn thấy, có thể quan niệm được. Hơn thế, hễ đưa tay lên quá trán thì bản thân anh ta cũng chẳng bao giờ nhìn thấy được bàn tay nữa, tức là mù quáng và sẽ mất đi tính sáng suốt của trí tuệ, của sự suy nghĩ, mất kiểm soát... Cách nghĩ này xem ra có lý nhưng vẫn phải chờ đợi thêm. “Thành ngữ “vung tay quá trán” có nhiều đặc điểm chung với thành ngữ “ném tiền qua cửa sổ”. Do đó, trong thực tế sử dụng, người Việt đã áp dụng nó và tạo thành cặp mới là “vung tay ném tiền qua cửa sổ”. Nhưng thực tế thì hai thành ngữ này có sự khác nhau quá rõ ràng. Thành ngữ “vung tay quá trán” có ý nghĩa và cách dùng rộng hơn. Nó không chỉ nói về việc chi tiêu hoang phí mà còn nói về bất kỳ sự chi dùng tùy tiện, hoang phí nào đó. Trong nhiều trường hợp, thành ngữ này cũng được dùng để chỉ sự hăng hái quá đà, quá mức bình thường. Đó là hành vi thái quá trong hành động”, theo “Kể chuyện thành ngữ tục ngữ”, NXB Đại học Tổng hợp Hà Nội năm 1988, GS.TS Hoàng Văn Hành chủ biên. #câu nói vung tay quá trán #điển tích vung tay quá trán #thành ngữ vung tay quá trán

Bài liên quan

Những lời cuối nổi tiếng của tử tù trước giờ xử tử

Những bản án tù dài nhất lịch sử nhân loại

Điển tích “mọc sừng” và “cắm sừng” từ đâu mà có?

Giải mã Những lời cuối nổi tiếng của tử tù trước giờ xử tử

(Kiến Thức) - "Tôi không quan tâm đến sự sống và cái chết. Đi lên phía trước và giết tôi đi" là lời cuối nổi tiếng của tử tù Jeffrey Lionel Dahmer.

Angel Resendiz được biết đến với biệt danh "sát nhân đường sắt" khi ra tay giết hại 15 người. Y gây án tại khu vực gần đường sắt. Trước khi bị tiêm thuốc độc ở Huntsville, Texas, Resendiz mong muốn mọi người hãy tha thứ cho tội ác kinh khủng mà y đã gây ra. Y cũng nói rằng bản thân đã để quỷ dữ chế ngự cuộc sống và cảm ơn Chúa đã kiên nhẫn với y. Đây là một trong những lời cuối nổi tiếng của tử tù khá nổi tiếng và được nhiều người nhớ đến.

Xem chi tiết Giải mã Những bản án tù dài nhất lịch sử nhân loại

(Kiến Thức) - Với những tội ác kinh hoàng gây ra, một số tên tội phạm phải đối mặt với những bản án tù dài nhất lịch sử nhân loại.

Chamoy Thipyaso là tù nhân có bản án tù dài nhất lịch sử nhân loại khi ngồi bóc lịch 141.078 năm tù. Nữ tội phạm này đã lừa hơn 16.000 người Thái và chiếm đoạt số tiền hơn 200 triệu USD. Chamoy là vợ một quan chức cao cấp của Không quân Thái Lan đã thành lập công ty đầu tư trước khi bị bắt cùng 7 đồng phạm.

Xem chi tiết Giải mã Điển tích “mọc sừng” và “cắm sừng” từ đâu mà có?

(Kiến Thức) - Rất nhiều người dân Việt Nam dùng từ “mọc sừng” hay “cắm sừng” để chỉ người chồng/vợ bị người bạn đời của mình phản bội, ngoại tình. Vậy 2 từ này xuất hiện từ đâu?

Rất nhiều người dân Việt Nam dùng từ “mọc sừng” hay “cắm sừng” để chỉ người chồng/vợ bị người bạn đời của mình phản bội, ngoại tình. Thế nhưng từ “mọc sừng” bắt nguồn từ đâu và nguyên nghĩa là gì không phải ai cũng biết. Xuất hiện từ thời Pháp thuộc Xem chi tiết

Đọc nhiều nhất

Ngỡ ngàng loài giun đẹp 'mê hoặc', nhiều người mang về nuôi trong nhà

Giun hoa Thái Bình Dương (Sabellastarte sanctijosephi) là loài sinh vật biển rực rỡ, thu hút giới sinh vật học và người chơi thủy sinh nhờ vẻ đẹp khác thường.

Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 2/2: Cự Giải phúc báo, muốn nghèo cũng khó

Theo tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 2/2, Cự Giải nhận được nhiều tin vui, chú ý nắm lấy cơ hội. Bạch Dương đừng hấp tấp khi làm việc.

Loài khủng long ăn cá với móng vuốt khổng lồ, kinh dị

Baryonyx là một loài khủng long ăn thịt kỳ lạ, gây chú ý nhờ hình dáng kỳ lạ và tập tính săn mồi khác biệt.

Gần Tết, dọn dẹp ví tiền để thu hút may mắn tài lộc năm mới

Dọn dẹp ví sạch sẽ, loại bỏ tiền rách, giấy nợ và vật dụng xui xẻo để dòng tiền chảy thuận lợi, đón vận may trong năm mới.

Xén tóc kỳ dị cực hiếm gặp mang tên nhà khoa học vĩ đại

Loài xén tóc Wallace (Cyriopalus wallacei) là côn trùng nhiệt đới hiếm gặp, nổi bật nhờ ngoại hình ấn tượng và gắn liền với tên tuổi một nhà khoa học vĩ đại.

Dự đoán ngày mới 2/2/2026 cho 12 con giáp: Ngọ cầu thị

Xem tử vi hàng ngày, tử vi 12 con giáp hôm nay cho thấy tuổi Ngọ có tinh thần cầu thị, tích cực học hỏi từ đồng nghiệp, tránh mua sắm phung phí.

Năng lực sinh tồn kỳ diệu của loài thú tí hon chỉ có ở sa mạc Gobi

Hamster Roborovski (Phodopus roborovskii) là loài gặm nhấm nhỏ bé nhưng đầy năng lượng, thích nghi hoàn hảo với môi trường hoang mạc khắc nghiệt Trung Á.

Phát hiện loài quái vật mới thời tiền sử, nặng 8 - 10 tấn

Các nhà khoa học mới xác định được một loài quái vật mới thời tiền sử có tên Yeneen houssayi. Chúng có cơ thể to lớn, nặng tới 8 - 10 tấn.

Trời độ sau Lập xuân, 3 con giáp gánh vàng trĩu vai

Tiết khí Lập xuân mang đến vận khí thuận lợi, giúp ba con giáp này phát huy tiềm năng, đạt được thành tựu và giàu có bền vững.

Tận mục loài voi mini 4 ngà cổ xưa nhất thế giới

Voi Palaeomastodon là một trong những loài voi cổ đại tiêu biểu, giúp hé lộ quá trình tiến hóa phức tạp của họ Voi ngày nay.

Đừng bỏ lỡ

Khai thác khí đốt, công nhân hốt hoảng phát hiện xác ướp cổ đại

Ngỡ ngàng loài giun đẹp 'mê hoặc', nhiều người mang về nuôi trong nhà

Tín ngưỡng độc đáo của tộc người Igbo Tây Phi

Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 2/2: Cự Giải phúc báo, muốn nghèo cũng khó

Loài khủng long ăn cá với móng vuốt khổng lồ, kinh dị

TIÊU ĐIỂM

TUYỂN SINH ĐẠI HỌC 2025

Bộ GD-ĐT dự kiến giới hạn thí sinh đăng ký tối đa 10 nguyện vọng đại học

Chuyên gia đề nghị không bỏ xét học bạ, siết chặt đầu ra

Chuyên gia lý giải sai sót trong tuyển sinh đại học năm 2025

AN TOÀN THỰC PHẨM

Sở ATTP TP HCM cảnh báo toàn hệ thống giáo dục, mở rộng kiểm tra Sago Food

WHO đề xuất tiêu chuẩn mới cho bữa ăn học đường nhằm bảo vệ sức khỏe trẻ em

Tạm giữ 10 tấn gia cầm vi phạm an toàn thực phẩm ở Khánh Hòa

LỪA ĐẢO CÔNG NGHỆ

Xuất hiện chiêu lừa online mới... dụ nạn nhân thản nhiên giao mật khẩu

Bất cẩn cài đặt ứng dụng này, coi chừng bay sạch tiền tài khoản

Thấy 8 số điện thoại này, tuyệt đối không bắt máy kẻo dính bẫy lừa

Kiến thức cần biết

Bí quyết giúp phụ nữ trung niên kiểm soát mỡ bụng hiệu quả

Lợi ích bất ngờ của cải bẹ xanh cho sức khỏe, phòng ngừa gout

Muốn tóc nhuộm chơi Tết lâu phai, đừng bỏ qua những bí quyết này

Sản phụ sau sinh ăn gì để lợi sữa?

Du khách bất ngờ với 'tour guide 4 chân' tại Mũi Điện

Tin mới

Càng gần Tết Bính Ngọ, 3 con giáp càng hút lộc... tiền về nườm nượp

Vận trình tài lộc của 3 con giáp này khởi sắc rõ rệt vào giai đoạn giáp Tết Nguyên đán, giúp tiền tài không ngừng gia tăng, chi tiêu thoải mái mà vẫn dư dả.

Năng lực sinh tồn kỳ diệu của loài thú tí hon chỉ có ở sa mạc Gobi

Hamster Roborovski (Phodopus roborovskii) là loài gặm nhấm nhỏ bé nhưng đầy năng lượng, thích nghi hoàn hảo với môi trường hoang mạc khắc nghiệt Trung Á.

Loài khủng long ăn cá với móng vuốt khổng lồ, kinh dị

Baryonyx là một loài khủng long ăn thịt kỳ lạ, gây chú ý nhờ hình dáng kỳ lạ và tập tính săn mồi khác biệt.

Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 2/2: Cự Giải phúc báo, muốn nghèo cũng khó

Theo tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 2/2, Cự Giải nhận được nhiều tin vui, chú ý nắm lấy cơ hội. Bạch Dương đừng hấp tấp khi làm việc.

Trời độ sau Lập xuân, 3 con giáp gánh vàng trĩu vai

Tiết khí Lập xuân mang đến vận khí thuận lợi, giúp ba con giáp này phát huy tiềm năng, đạt được thành tựu và giàu có bền vững.

Ngỡ ngàng loài giun đẹp 'mê hoặc', nhiều người mang về nuôi trong nhà

Giun hoa Thái Bình Dương (Sabellastarte sanctijosephi) là loài sinh vật biển rực rỡ, thu hút giới sinh vật học và người chơi thủy sinh nhờ vẻ đẹp khác thường.

Phát hiện loài quái vật mới thời tiền sử, nặng 8 - 10 tấn

Các nhà khoa học mới xác định được một loài quái vật mới thời tiền sử có tên Yeneen houssayi. Chúng có cơ thể to lớn, nặng tới 8 - 10 tấn.

Dự đoán ngày mới 2/2/2026 cho 12 con giáp: Ngọ cầu thị

Xem tử vi hàng ngày, tử vi 12 con giáp hôm nay cho thấy tuổi Ngọ có tinh thần cầu thị, tích cực học hỏi từ đồng nghiệp, tránh mua sắm phung phí.

Xén tóc kỳ dị cực hiếm gặp mang tên nhà khoa học vĩ đại

Loài xén tóc Wallace (Cyriopalus wallacei) là côn trùng nhiệt đới hiếm gặp, nổi bật nhờ ngoại hình ấn tượng và gắn liền với tên tuổi một nhà khoa học vĩ đại.

Tận mục loài voi mini 4 ngà cổ xưa nhất thế giới

Voi Palaeomastodon là một trong những loài voi cổ đại tiêu biểu, giúp hé lộ quá trình tiến hóa phức tạp của họ Voi ngày nay.

Gần Tết, dọn dẹp ví tiền để thu hút may mắn tài lộc năm mới

Dọn dẹp ví sạch sẽ, loại bỏ tiền rách, giấy nợ và vật dụng xui xẻo để dòng tiền chảy thuận lợi, đón vận may trong năm mới.

Thần Tài ban lộc, 3 con giáp tiền vào như nước từ Rằm tháng Chạp

Vận may tài lộc gõ cửa 3 con giáp khi từ Rằm tháng Chạp, giúp công việc của họ thuận lợi, kếm được nhiều tiền, đón Tết không lo thiếu tiền tiêu.

Tiết lộ sốc về tổ tiên dị hợm của khủng long bạo chúa Tyrannosaurus

Guanlong là loài khủng long ăn thịt cổ xưa, cung cấp manh mối quan trọng về nguồn gốc của khủng long bạo chúa Tyrannosaurus.

Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 1/2: Nhân Mã hội tụ linh khí, lợi lộc về tay

Theo tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 1/2, Nhân Mã gặp thuận lợi cả trong sự nghiệp và tài lộc. Kim Ngưu đừng quá tốt bụng kẻo bị lợi dụng.

[INFOGRAPHIC] Vật thể liên sao bị nghi là tàu ngoài hành tinh

Vật thể liên sao 3I/ATLAS bị nghi là tàu ngoài hành tinh do có một số đặc điểm "bất thường", bao gồm đổi hướng có vẻ thiếu tự nhiên.

Tử vi tuần mới (2 - 8/2): 3 con giáp may mắn bậc nhất, cuộc sống giàu sang

Bước sang tuần mới, 3 con giáp gặp nhiều may mắn trong sự nghiệp cũng như tình duyên. Việc làm ăn kinh doanh ngày càng phát đạt, tài chính hưng thịnh.

Hàu mào gà bị săn lùng ráo riết vì lý do đặc biệt

Hàu mào gà (Lopha cristagalli) là loài nhuyễn thể biển có hình dạng kỳ lạ, sinh sống phổ biến ở vùng nhiệt đới Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Sốc nặng kiểu tự vệ của loài thằn lằn kỳ dị nhất thế giới

Thằn lằn mào (Chlamydosaurus kingii) là một trong những loài bò sát độc đáo nhất thế giới, nổi bật với chiếc mào xòe rộng như một chiếc ô sinh học.

Dự đoán ngày mới 1/2/2026 cho 12 con giáp: Mão có tầm nhìn

Xem tử vi hàng ngày, tử vi 12 con giáp hôm nay cho thấy tuổi Mão có tầm nhìn xa, dự phòng trước những tình huống có thể xảy ra, tài vận hanh thông.

[INFOGRAPHIC] Thiên nga trắng đáng yêu, biểu tượng của lòng chung thủy

Thiên nga trắng là loài động vật khá phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới. Chúng được nhiều người yêu thích và được xem là biểu tượng của lòng thủy chung.