Giao diện chuyển sang thanh bên ẩn Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bài viết này cần thêm chú thích nguồn gốc để kiểm chứng thông tin. Mời bạn giúp hoàn thiện bài viết này bằng cách bổ sung chú thích tới các nguồn đáng tin cậy. Các nội dung không có nguồn có thể bị nghi ngờ và xóa bỏ. (Tìm hiểu cách thức và thời điểm xóa thông báo này)
Đối với các định nghĩa khác, xem Tử (định hướng). Hình ảnh những tử thi
Tử (zh. sĭ 死, ja. shi, sa., pi. maraṇa) là cái chết theo ý nghĩa thông thường. Trong Phật giáo, Tử được dùng để chỉ sự sinh diệt, thăng trầm của tất cả các hiện tượng, các Pháp.
Sự "sinh đây diệt đó" hoặc "khoảnh khắc của hiện hữu" được vị Đại luận sư Phật Âm (pi. buddhaghosa) diễn tả rất hay trong bộ luận Thanh tịnh đạo:
"Theo chân lý tuyệt đối thì chúng sinh chỉ hiện hữu trong một thời gian rất ngắn, một thời gian ngắn như một khoảnh khắc của nhận thức (một ý niệm, Sát-na, sa. kṣaṇa). Như một bánh xe, trong khi đang lăn cũng như đang đứng yên, chỉ chạm đất ở một điểm duy nhất, như thế, chúng sinh chỉ sống trong một khoảnh khắc của một nhận thức. Nhận thức này (ý niệm) mất đi, chúng sinh đó chết. Bởi vì chúng sinh của nhận thức vừa qua đã sống, không sống bây giờ và cũng sẽ không sống trong tương lai. Chúng sinh của nhận thức bây giờ đang sống, đã không sống và sẽ không sống trong tương lai. Chúng sinh của nhận thức trong tương lai sẽ sống, đã không sống và hiện tại không sống."
Đạt-lại Lạt-ma thứ 14, Đăng-châu Gia-mục-thố, luận giải cụ thể hơn về cái chết như sau (trích từ luận giải của Đạt-lại Lạt-ma về Bồ-đề đạo thứ đệ trung luận của Tông-khách-ba):
"… Nhiều người chết khi những nghiệp lực được tạo ra trong kiếp trước, điều kiện chính cho cuộc sống này, hoàn toàn bị dập tắt; những người khác chết bởi vì các nguyên nhân lưu trì cuộc sống này không còn đầy đủ… Người ta gọi như vậy là ‘chết sớm’ hoặc ‘chết vì Công đức đã hết’, bởi vì năng lực lưu giữ cuộc sống vẫn còn (nhân 因) nhưng những duyên (緣, điều kiện phụ) đạt được qua những thiện nghiệp trong đời trước đã hết... Những người mang tâm bất thiện, hành động bất thiện thì khi chết, phần thân trên mất nhiệt trước, rồi sau đó những thân phần còn lại mới lạnh dần dần. Ngược lại, những người thường hay làm điều thiện thường mất nhiệt ở thân dưới, bắt đầu từ hai bàn chân. Trong cả hai trường hợp thì hơi nóng được gom tụ lại ở ngực (tâm) và từ nơi này, thần thức xuất thân… Trực tiếp kế đó là trạng thái Trung hữu (zh. 中有, sa. antarābhava). Chỉ những người tái sinh trong bốn xứ của vô sắc giới (Tứ thiền bát định, Tam giới) như Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ và Phi tưởng phi phi tưởng xứ mới không bước vào trạng thái trung hữu này; cuộc sống mới của họ bắt đầu ngay sau cái chết. Những người tái sinh trong Dục giới (sa. kāmadhātu) và Sắc giới (sa. rūpadhātu) phải trải qua quá trình trung hữu và trong quá trình này, thần thức tồn tại dưới dạng sau này sẽ tái sinh. Thân trung hữu có tất cả những giác quan thông thường, có Thiên nhãn thông, có thể vượt qua tất cả những chướng ngại và xuất hiện khắp nơi tuỳ ý. Thân này thấy được những thân trung hữu đồng loại—Địa ngục, Ngạ quỷ, súc sinh, nhân loài, A-tu-la và chư Thiên—và ngược lại, thân này cũng có thể được những người có thiên nhãn nhận ra. Nếu thân trung hữu không tìm được nơi tái sinh tương ưng với những nghiệp đã tạo thì nó chết một cái chết nhỏ sau bảy ngày, bước vào một giai đoạn trung hữu khác. Quá trình này chỉ có thể lặp lại nhiều nhất là 6 lần và thần thức chỉ có thể ở trong giai đoạn trung hữu 49 ngày (7 tuần). Như vậy có nghĩa là, những thần thức tự nhận sau một năm chưa tìm được nơi xứng đáng để tái sinh không còn ở trong trạng thái trung hữu nữa mà đã tái sinh thành một oan hồn, ngạ quỷ. Ai tái sinh thành người trở lại thì thấy cha mẹ tương lai đang nằm chung với nhau. Người nào tái sinh thành nam giới thì phát lòng ái mộ bà mẹ, căm ghét người cha khi thấy cảnh trên; người nào tái sinh thành nữ giới thì phát tâm ngược lại. Bị dục ái thúc đẩy, thân trung hữu nhào đến cảnh giới trên và tìm cách giao phối với người mình yêu thích. Nhưng khi đến nơi thì thần thức chỉ thấy được bộ phận sinh dục của người đó và vì thế trở nên phẫn nộ. Tâm trạng phẫn nộ này chính là yếu tố gián đoạn trạng thái trung hữu; thần thức đã bước vào tử cung của mẹ, một cuộc sống mới đã bắt đầu. Khi tinh của cha, huyết của mẹ và thần thức hợp lại nhau thì chúng phát triển thành những yếu tố tạo thành một con người mới… Móc nối tiếp giữa cuộc sống hiện tại và tương lai được tạo dưới sự ảnh hưởng của Ba độc là tham, sân và Si. Khi ba độc này chưa được tiêu diệt thì con người còn bị trói buộc. Tái sinh có tốt có xấu, nhưng khi còn bị trói buộc, người ta phải mang gánh nặng của Ngũ uẩn… Nếu muốn diệt cái Khổ của sinh, lão, bệnh, tử thì trước hết, người ta phải diệt ba độc căn bản nêu trên. Nguồn gốc của chúng lại là Vô minh (sa. avidyā)—là kiến giải sai lầm rằng, con người và những hiện tượng khác đều mang một tự tính, tự ngã. Những liều thuốc có thể giảm được phần nào những chứng bệnh bên ngoài, nhưng chúng không thể giải được vấn đề chính. Các cách tu tập nội tâm—ví dụ như tu luyện những cách chống đối lại tham, sân—có thể giúp ích hơn, nhưng chúng cũng chỉ là những phương tiện tạm thời. Chỉ khi nào vô minh—cội rễ của chúng—được đoạn diệt thì chúng mới tự huỷ diệt…".
Tham khảo
[sửa | sửa mã nguồn]
Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.
Xem thêm
[sửa | sửa mã nguồn]
Cận tử nghiệp
Na-lạc lục pháp
Trung hữu
Tử thư
Liên kết ngoài
[sửa | sửa mã nguồn]
Bài viết chủ đề Phật giáo này vẫn còn sơ khai. Bạn có thể giúp Wikipedia mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn.
x
t
s
x
t
s
Danh sách về quy luật luân hồi trong Phật giáo
Sinh
Lão
Bệnh
Tử
x
t
s
Tử / Chết và các chủ đề liên quan
Y học
Chết tế bào
Hoại tử
Hoại tử mạch máu
Hoại tử đông
Hoại tử nước
Hoại thư
Hoại tử bã đậu
Hoại tử mỡ
Hoại tử dạng tơ huyết
Hoại tử thùy tạm thời
Sự chết theo chương trình của tế bào
Sự tự hủy của tế bào
Sự tự thực của tế bào
Anoikis
Chết rụng tế bào
Chết rụng tế bào nội tại
Tự phân hủy
Màng môi hoại tử
Tế bào sinh miễn dịch chết
Tế bào chết do thiếu máu cục bộ
Sự kết đặc tế bào
Sự vỡ nhân tế bào
Sự tiêu nhân
Thảm họa phân bào
Gen tự sát
Phá thai
Tử vong do tai nạn
Khám nghiệm tử thi
Chết não
Chết lâm sàng
Tiết nấc hấp hối
Rối loạn nhịp thở
Chăm sóc cuối đời
An tử
Dấu hiệu Lazarus
Hiện tượng Lazarus
Định nghĩa y học của chết
Hiến tạng
Bệnh nan y
Chết tự nhiên
Chết phi tự nhiên
Danh sách
Tử vong do sóng thần
Tử vong do động đất
Tử vong bất thường
Tỷ lệ tử vong
Tử vong ở trẻ em
Định luật tử vong Gompertz–Makeham
Tử vong ở trẻ sơ sinh
Chết sản phụ
Chết sản phụ trong tiểu thuyết
Sự dịch chuyển tỷ lệ tử vong
Tử suất
Tỷ lệ tử vong được điều chỉnh theo rủi ro
Mức độ tử vong
Tử vong chu sinh
Chết non
Bất tử
Trường sinh bất tử
Sau khi chết
Xác chết
Các giai đoạn
Tái nhạt tử thi
Mát lạnh tử thi
Co cứng tử thi
Hồ máu tử thi
Thối rữa
Phân hủy
Skeletonization
Hóa thạch
Sự bảo tồn
Bảo quản lạnh
Đông xác
Bảo quản thần kinh
Ướp xác
Phân hủy tự nhiên (xương)
Xác ướp
Plastination
Mổ xẻ
Nhồi xác động vật
Xử lý xác người
Chôn cất
Chôn cất tự nhiên
Hỏa táng
Tứ mã phân thây
Cắt bỏ mô thừa
Thủy phân kiềm
Mộ
Thiên táng
Thủy táng
Bốc mộ
Nhà xác
Hiến tặng cơ thể
Co thắt tử cung sau khi chết
Sinh ra trong quan tài
Cương cứng sau khi chết
Phẫu tích
Gibbeting
Nhiệt lượng sau khi chết
Khoảng thời gian sau khi chết
Khía cạnh khác
Thế giới bên kia
Nghĩa trang
Ý thức sau khi chết
Tập tục chôn cất
Lò hỏa táng
Giám định y tế
Đám tang
Thương tiếc
Trạng thái tạm thời
Cái chết và Internet
Địa ngục
Đồ tang
Cáo phó
Cầu kinh
Quan tài
Điếu văn
Một phút mặc niệm
Giỗ
Quan Quách
Siêu linh
Ma
Trải nghiệm cận tử
Nghiên cứu cận tử
Trải nghiệm ngoài cơ thể
Đầu thai
Lên đồng
Đồ mã
Cầu hồn
Pháp lý
Luật phá thai
Luật chứng thực di chúc
Nguyên nhân tử vong
Chết dân sự
Nhân viên điều tra những vụ chết bất thường
Giấy chứng tử
Giả định về cái chết
Tử hình
Xà lim tử tù
Tuyên bố sắp chết
Cuộc điều tra
Cái chết hợp pháp
Giết người
Necropolitics
Luật cấm tử
Quyền được chết
Cái chết đáng ngờ
Luật ủy thác
Di chúc
Trong nghệ thuật
Memento mori
Ars Moriendi
Vũ điệu của cái chết
Vanitas
Carpe diem
Những nụ hồng hãy nhanh tay góp nhặt
Thơ Rubaiyat
Tử thư
Quyển sách của cái chết
Lĩnh vực liên quan
Pháp y
Người hộ tang
Khoa học nhà xác
Chết tế bào
Hóa học sau khi chết
Chụp ảnh sau khi chết
Mồ học
Tử vong học
Khác
Giả chết
Giải thưởng Darwin
Cái chết và văn hóa
Ngày giỗ
Hội chứng sợ cái chết
Danh sách các vị thần chết
Thần chết
Thần tái sinh
Kẻ thái nhân cách
Trại hành quyết
Ổ tử thần
Giáo dục về cái chết
Chết vì cười
Trò lừa bịp chết chóc
Hồi chuông báo tử
Cuộc diển hành tử thần
Người đưa tin về cái chết
Thông báo về cái chết
Bảng tử thần
Tuyệt mệnh thi
Tư thế chết
Sát thủ
Mối đe dọa tử vong
Quỹ đạo tử vong
Cái chết trang nghiêm
Tuyệt chủng
Chết do quạt
Lễ hội Người chết
Mê mẩn với cái chết
Thứ bậc của cái chết
Sự giết người
Nghi thức cuối cùng
Tử đạo
Megadeath
Bảo tàng Tử thần
Necronym
Ái tử thi
Săn mồi
Hiến tế
Hiến tế con người
Tự sát
Trợ tử
Chết đói
Chết rét
Chết đuối
Chết cháy
Thể loại
Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tử&oldid=70613746” Thể loại:
Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tử&oldid=70613746” Thể loại: 
