Tục Ngữ Về "giã Gạo" - Ca Dao Mẹ

Có thể bạn quan tâm

Những bài ca dao - tục ngữ về "giã gạo":

Cầm chày giã gạo phăng phăng
Cầm chày giã gạo phăng phăng Đêm nay có kẻ rụng răng tới hò
Thông tin thêm
- Chủ đề:
  - Trào phúng, phê phán đả kích
- Thẻ:
  - chày
  - giã gạo
  - hò
- Người đăng: Nguiễn Sơn
- 30 August,2014
Trăm cái đớn, nghìn cái đau
Trăm cái đớn, nghìn cái đau Không bằng một cối gạo sâu giã đầy
Thông tin thêm
- Chủ đề:
  - Vũ trụ, con người và xã hội
- Thẻ:
  - giã gạo
- Người đăng: Phan An
- 11 November,2013
Tới đây cối gạo đã đầy
Tới đây cối gạo đã đầy Trước là giã gạo, sau gầy lương duyên
Thông tin thêm
- Chủ đề:
  - Tình yêu đôi lứa
- Thẻ:
  - tán tỉnh
  - giã gạo
  - lương duyên
- Người đăng: Lê Tư
- 7 November,2013
Giã chày một
Giã chày một Hột gạo vàng Sang chày đôi Đôi thóc mẩy Giã chày bảy Đẩy chày ba Các cô nhà ta Đi ra mà giã.
Thông tin thêm
- Chủ đề:
  - Khác
- Thẻ:
  - giã gạo
  - giã chày
  - hạt gạo
- Người đăng: Mai Huyền Chi
- 4 October,2013
Vè đi ở
Tóc quăn chải lược đồi mồi Chải đứng chải ngồi, quăn vẫn hoàn quăn Nên thì tớ ở tớ ăn Không nên tớ giã đầu quăn tớ về. Tháng năm công việc ê hề Thằng ở ra về, chủ phải cưỡi trâu. Giã ơn chúng bạn chăn trâu, Tớ về đồng bãi hái dâu, chăn tằm. Tớ ở chưa được nửa năm, Chủ nhà mắng tớ, tớ nằm không yên …
Thông tin thêm
- Chủ đề:
  - Vũ trụ, con người và xã hội
  - Trào phúng, phê phán đả kích
  - Lao động sản xuất
  - Than thân trách phận
- Thẻ:
  - làm nông
  - chủ nhà
  - giã gạo
  - xay thóc
  - cá me
  - tôi đòi
  - nặng nhọc
  - chủ tớ
  - ở đợ
  - đầy tớ
  - vất vả
- Người đăng: Lê Minh Quang
- 5 September,2013
Xay lúa, giã gạo Đồng Nai
Xay lúa, giã gạo Đồng Nai Gạo thóc về ngài, tấm cám về tôi.
Thông tin thêm
- Chủ đề:
  - Đấu tranh, phản kháng
- Thẻ:
  - Đồng Nai
  - xay lúa
  - giã gạo
- Người đăng: Phan An
- 29 August,2013
Trời sinh ra lính làm chi
Trời sinh ra lính làm chi Nay trẩy kinh kì, mai trẩy kinh đô Muối rang khô bỏ vô ống nứa Gạo ba mùa để rứa chưa đâm
Thông tin thêm
- Chủ đề:
  - Vũ trụ, con người và xã hội
  - Trào phúng, phê phán đả kích
- Thẻ:
  - lính
  - giã gạo
  - tre nứa
  - muối
- Người đăng: Phan An
- 14 August,2013
Em ơi giã gạo làm chi?
Em ơi giã gạo làm chi? Em quăng chày đi cho rảnh, Theo anh về Cao Lãnh bán buôn.
Thông tin thêm
- Chủ đề:
  - Tình yêu đôi lứa
  - Quê hương đất nước
- Thẻ:
  - Cao Lãnh
  - giã gạo
  - cái chày
- Người đăng: Mai Huyền Chi
- 30 June,2013
Cào cào giã gạo cho nhanh
Cào cào giã gạo cho nhanh Tao may áo đỏ áo xanh cho cào
Dị bản
- Cào cào giã gạo tao xem Tao may áo đỏ áo đen cho cào
- Cào cào giã gạo nhà quê Quần xanh áo đỏ phủ phê cào cào
- Cào cào áo đỏ áo xanh Cào cào giã gạo cho nhanh mẹ về
Thông tin thêm
- Chủ đề:
  - Lao động sản xuất
- Thẻ:
  - giã gạo
  - cào cào
- Người đăng: Lê Tư
- 29 June,2013
Cảm ơn cái cối cái chày
Cảm ơn cái cối cái chày Đêm khuya giã gạo có mày có tao Cảm ơn cái cọc cầu ao Đêm khuya vo gạo có tao có mày
Dị bản
- Giã ơn cái cối cái chày Đêm khuya giã gạo có mày có tao Giã ơn cái nhịp cầu ao Đêm khuya giã gạo có tao có mày
Thông tin thêm
- Chủ đề:
  - Vũ trụ, con người và xã hội
  - Lao động sản xuất
- Thẻ:
  - giã gạo
  - đêm khuya
- Người đăng: Quỳnh Mai
- 20 June,2013
Nàng về giã gạo ba trăng
Nàng về giã gạo ba trăng Để anh gánh nước Cao Bằng về ngâm Nước Cao Bằng ngâm thì trắng gạo Anh biết em liệu có được chăng Trần trần như Cuội cung trăng Biết rằng cha mẹ có bằng lòng không? Để anh chờ đợi luống công Trước sau anh vẫn một lòng yêu em
Thông tin thêm
- Chủ đề:
  - Tình yêu đôi lứa
- Thẻ:
  - cưới hỏi
  - giã gạo
  - trăng
  - Cao Bằng
- Người đăng: Lê Tư
- 28 May,2013
Đến đây chẳng lẽ ngồi không
Đến đây chẳng lẽ ngồi không Nhờ chàng giã gạo cho đông tiếng hò
Dị bản
- Tới đây chẳng lẽ ngồi không Cầm chày giã gạo cho đông bạn bè
Thông tin thêm
- Chủ đề:
  - Tình yêu đôi lứa
- Thẻ:
  - giã gạo
- Người đăng: Lê Tư
- 21 May,2013
Một mình giã gạo giữa trời
Một mình giã gạo giữa trời Cám bay phảng phất thương người phương xa
Thông tin thêm
- Chủ đề:
  - Vũ trụ, con người và xã hội
- Thẻ:
  - thương nhớ
  - giã gạo
- Người đăng: Lê Tư
- 18 May,2013
Sáng trăng giã gạo ngoài trời
Sáng trăng giã gạo ngoài trời Cám bay phảng phất nhớ người đàng xa Nhớ người da nuột má nà Có vợ chưa, nói thiệt kẻo ở xa em lầm
Dị bản
- Sáng trăng giã gạo giữa trời Cám bay phân phất nhớ người phương xa Nhớ người da nuột má nà Có vợ chưa, nói thiệt kẻo ở xa em lầm
- Sáng trăng giã gạo ngoài trời Cám bay phảng phất nhớ lời em phân
Thông tin thêm
- Chủ đề:
  - Lao động sản xuất
- Thẻ:
  - trăng
  - giã gạo
  - nhớ thương
- Người đăng: Tuệ Nương
- 19 April,2013
Cô gái Sơn Tây, yếm thủng tày giần
Cô gái Sơn Tây, yếm thủng tày giần Răng đen hạt nhót, chân đi cù nèo Tóc rễ tre cô chải lược bồ cào Xù xì da cóc, hắc lào tứ tung Trên đầu chấy rận như sung Rốn lồi quả quít, má hồng trôn niêu Cô tưởng mình cô ái ố mỹ miều Chồng con chả lấy, để liều thân ru Hai nách cô thơm như ổ chuột chù Mắt như gián nhấm, lại gù lưng tôm Trứng rận bằng quả nhãn lồng Miệng cười tủm tỉm như sông Ngân Hà …
Thông tin thêm
- Chủ đề:
  - Trào phúng, phê phán đả kích
- Thẻ:
  - tham ăn
  - chuột chù
  - cái niêu
  - Sơn Tây
  - hắc lào
  - người phụ nữ
  - ba ba
  - lười biếng
  - giã gạo
  - bánh đúc
  - xay thóc
  - mít
  - cháo hoa
  - lẳng lơ
  - Ngân Hà
- Người đăng: Phan An
- 29 March,2013

Chú thích

Chày giã gạo Ngày xưa người ta giã gạo trong cối, dùng chày. Chày là một cây gỗ cứng, nặng, đầu nhẵn, phần giữa thuôn nhỏ (gọi là cổ chày).

Giã gạo bằng chày
Mẩy To lớn, nở nang (thường dùng để nói về trái cây hay hạt).
Đồi mồi Một loài rùa biển, mai có vân đẹp nên thường bị đánh bắt để làm đồ mĩ nghệ (lược, vòng tay, vòng đeo cổ...). Những đốm nám trên da hoặc trái cây cũng gọi là vết đồi mồi.

Con đồi mồi
Giã Như từ giã. Chào để rời đi xa.
Giã ơn Cảm tạ ơn.

Kíp truyền thu lễ, trao lời giã ơn (Nhị Độ Mai)
Dâu tằm Loại cây thường được trồng hai bên bờ sông, chủ yếu để lấy lá cho tằm ăn. Lá và rễ dâu cũng là vị thuốc đông y. Quả dâu tằm chín cũng có thể dùng để ăn hoặc ngâm rượu, gọi là rượu dâu tằm. Ở nước ta, dâu có nhiều giống: dâu bầu, dâu da, dâu cỏ, dâu tam bội...

Lá và quả dâu tằm
Tằm Còn gọi là tằm tơ, ấu trùng của loài bướm tằm. Tằm ăn lá dâu tằm và nhả tơ thành kén. Tằm đã sẵn sàng nhả tơ được gọi là tằm chín, có màu vàng óng hoặc đỏ nâu bóng, trong suốt. Tơ tằm dùng để dệt lụa và có giá trị kinh tế cao.

Tằm đang ăn lá dâu

Kén tằm
Đồng Nai Tên gọi chung của toàn thể miền đồng bằng Nam Bộ, phổ biến vào thế kỉ 19 trở về trước, nay được giới hạn để chỉ một tỉnh thuộc vùng Đông Nam Bộ. Lịch sử của Đồng Nai gắn liền với lịch sử của vùng đất Nam Bộ, khi có làn sóng di dân từ Bắc vào Nam trong cuộc Trịnh-Nguyễn phân tranh vào thế kỉ 16. Hiện nay Đồng Nai là cửa ngõ đi vào vùng kinh tế Đông Nam Bộ, đồng thời là một trong ba mũi nhọn kinh tế miền Nam cùng với thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Bình Dương.

Văn miếu Trấn Biên - di tích tiêu biểu của Đồng Nai
Chi Gì (phương ngữ Trung và Nam Bộ).
Trẩy Đi đến nơi xa (thường nói về một số đông người). Trẩy hội nghĩa là đi dự ngày hội hằng năm.
Nứa Loài cây cùng họ với tre, mình mỏng, gióng dài, mọc từng bụi ở rừng, thường dùng để đan phên và làm các đồ thủ công mĩ nghệ. Ống nứa ngày xưa cũng thường được dùng làm vật đựng (cơm, gạo, muối...).

Bụi nứa
Rứa Thế, vậy (phương ngữ Trung Bộ).
Đâm Giã, như đâm bèo, đâm tiêu... (phương ngữ).
Cao Lãnh Thành phố đồng thời là tỉnh lị của tỉnh Đồng Tháp. Cao Lãnh cũng là tên một huyện của tỉnh Đồng Tháp, cách thành phố Cao Lãnh 8 km về hướng Đông-Nam.
Cào cào Một loại côn trùng ăn lá, có đầu nhọn (khác với một loại côn trùng tương tự có đầu bằng gọi là châu chấu). Cào cào thường sống ở các ruộng lúa, rau và ăn lá lúa, lá rau, gây thiệt hại tới mùa màng.

Cào cào
Có bản chép là điều
Lúa Ba Trăng Một giống lúa cổ ở nước ta, thời xưa được trồng nhiều ở Nghệ An, từ lúc gieo mạ tới lúc lúa chín vừa vặn ba tháng. Lúa Ba Trăng cho gạo trắng, cơm dẻo, nhiều bột. (Theo Vân Đài Loại Ngữ, Lê Quý Đôn).
Cao Bằng Một tỉnh thuộc vùng Đông Bắc nước ta, có núi, rừng, sông, suối trải dài hùng vĩ, bao la, thiên nhiên còn nhiều nét hoang sơ. Cao Bằng nổi tiếng với thắng cảnh thác Bản Giốc. Ngoài ra, nơi đây còn có các khu du lịch nổi tiếng khác như Động Ngườm Ngao hay hồ núi Thang Hen. Vì là vùng đất biên giới nên xưa kia các triều đại phong kiến nước ta luôn cho quân lính đồn trú tại Cao Bằng (gọi là trấn thủ lưu đồn).

Thác Bản Giốc
Cuội Một nhân vật trong truyện cổ tích Việt Nam. Chú Cuội (hay thằng Cuội) là một người tiều phu. Cuội có một cây đa thần, lá có khả năng cải tử hoàn sinh. Một hôm vợ Cuội tưới nước bẩn vào gốc cây đa, cây đa trốc gốc bay lên trời. Cuội bám vào rễ đa kéo lại, nhưng cây đa bay lên đến tận cung Trăng. Từ đó trên cung Trăng có hình chú Cuội. (Xem thêm: Sự tích chú Cuội cung trăng).
Phân Nói cho rõ, bày tỏ.
Có bản chép: nhớ lời em than.
Sơn Tây Một địa danh ở Bắc Bộ, nay là thị xã trực thuộc thủ đô Hà Nội. Vào thế kỉ 15, đây là trấn sở Sơn Tây, đổi thành tỉnh Sơn Tây vào năm Minh Mệnh thứ hai (1832). Sơn Tây nổi tiếng có làng Đường Lâm, quê hương của hai vị vua Ngô Quyền và Phùng Hưng, nên gọi là đất hai vua.

Cổng vào làng cổ Đường Lâm (thị xã Sơn Tây)
Tày Bằng (từ cổ).
Giần Đồ đan bằng tre, hình tròn và dẹt, mặt có lỗ nhỏ, dùng làm cho gạo đã giã được sạch cám (tương tự như cái sàng). Hành động dùng giần để làm sạch gạo cũng gọi là giần.

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng Đất Nước có từ ngày đó (Mặt đường khát vọng - Nguyễn Khoa Điềm)

Xay, giã, giần, sàng
Nhót Một loại cây rất quen thuộc ở các vùng quê miền Bắc, thường được trồng lấy quả. Quả nhót hình trứng, khi chín có màu đỏ, có vị chua hoặc ngọt, dùng để nấu canh. Rễ, thân, lá còn được dùng làm thuốc.

Quả nhót
Có bản chép: hạt nhãn.
Cù nèo Gậy dài thường làm bằng tre, có móc hoặc mấu ở đầu để hái trái cây. Có vùng gọi là cây cù quèo.
Bồ cào Đồ vật nhà nông có cán dài (thường bằng tre), một đầu có nhiều răng thưa, dùng để làm tơi đất, dọn cỏ, hoặc cào phơi nông sản. Động tác sử dụng bồ cào gọi là cào.

Bồ cào
Hắc lào Một loại bệnh ngoài da do nấm. Dấu hiệu nổi bật nhất của bệnh là ngứa, nổi mẩn đỏ, có mụn nước, vùng có nấm thường tròn như đồng tiền; vùng da bị tổn thương ngứa ngáy rất khó chịu.
Sung Một loại cây gặp nhiều trên các vùng quê Việt Nam. Thân cây sần sùi, quả mọc thành chùm. Quả sung ăn được, có thể muối để ăn như muối dưa, cà, ngoài ra còn dùng trong một số bài thuốc dân gian.

Cây và quả sung
Trôn Mông, đít, đáy (thô tục).
Niêu Nồi nhỏ bằng đất nung hoặc đồng, có nắp đậy, dùng để nấu nướng hoặc sắc thuốc. Niêu sắc thuốc thì có thêm cái vòi để rót thuốc.

Cơm niêu
Ru Sao? (trợ từ nghi vấn cổ).
Chuột chù Một giống chuột ăn thịt, thức ăn chủ yếu là côn trùng, chim non, ếch, chuột nhắt... Chuột chù có mùi rất hôi.

Chuột chù
Nhấm Gặm (thường dùng cho các loại sâu bọ, chuột, gián...)
Nhãn lồng Một loại nhãn đặc sản của Hưng Yên, ngon nổi tiếng, thuở xưa thường để tiến vua.

Nhãn lồng Hưng Yên
Ngân Hà Tên gọi của thiên hà bao gồm Trái Đất của chúng ta. Trên bầu trời đêm, Ngân Hà trông như một dải sáng trắng vắt ngang bầu trời, nên được hình tượng hóa thành một dòng sông trên thượng giới. Trong thần thoại Trung Quốc, Ngưu Lang và Chức Nữ bị sông Ngân Hà chia cách, nên sông Ngân còn tượng trưng cho sự ngăn cách lứa đôi.

Dải Ngân Hà. Nguồn: Rick Whitacre.