Vitamine D - Dr. Jetske Ultee

Mijn Smeer je in!-campagne is erop gericht ouders en kinderen bewust te maken van het belang van zonbescherming. Onbeschermde blootstelling aan ultraviolette straling (UVR) tijdens de jeugd geeft gedurende het verdere leven een verhoogd risico op het ontwikkelen van huidkanker…

Zoals ik mijn vorige blog ook al noemde is het DNA in de huid bij kinderen gevoeliger voor DNA-schade dan dat van volwassen. Huidkanker is de laatste decennia enorm in frequentie toegenomen en we zien het op steeds jongere leeftijd. Dat maakt voorlichting over hoe je je huid kunt beschermen tegen de zon ook zo enorm belangrijk.

Bij voorlichting over zonbescherming hoort ook aandacht voor de positieve kanten van zonlicht. Het is net alsof iedereen op zonnige dagen een beetje vrolijker is, bovendien zorgt zonlicht voor de aanmaak van vitamine D en dit is belangrijk voor onze gezondheid. Vitamine D is essentieel voor een gezonde groei en ontwikkeling van onze botten. Hoewel ‘autoriteiten’ als het IOM (Institute of Medicine), de AAD (American Academy of Dermatology) en de NGR (Nederlandse Gezondheidsraad) recent nog verklaard hebben dat er nog onvoldoende bewijs is, lijkt er zeker ook een relatie te bestaan tussen vitamine D en aandoeningen als hart en vaatziekten, suikerziekte, afweerstoornissen, infectieziekten, neurologische aandoeningen, spierzwakte, spierkrampen en kanker. De tijd zal het leren.

Wat is vitamine D?

Vitamine D is een vet oplosbaar vitamine. Er bestaat een plantaardige vorm (D2) en een dierlijke vorm (D3). Via onze voeding krijgen we vitamine D binnen (bijvoorbeeld door het eten van vette vis en margarine) maar de zon is een veel effectievere fabrikant van vitamine D. Even het technische verhaal: onder invloed van zonlicht wordt het 7-dehydrocholesterol dat in de huid aanwezig is omgezet in provitamine D3, dit wordt weer omgezet in vitamine D3 (cholecalciferol). Vitamine D3 wordt vervolgens in de lever getransformeerd tot het zogeheten 25-hydroxyvitamine D-25(OH)D (calcidiol). Calcidiol fungeert als onze interne voorraad van vitamine D. Calcidiol circuleert in het lichaam en kan tijdelijk in het vet worden opgeslagen. De nieren vormen uiteindelijk het actieve 1,25-dihydroxivitamine D (calcitriol). Een heel productie proces dus.

Hoe krijgen we genoeg vitamine D binnen?

Om de huid tot de productie van vitamine D3 aan te zetten, hebben we UVB straling nodig (bij zonnebanken wordt overwegend UVA gebruikt). Op basis van onderzoeksgegevens weten we dat de meeste kinderen die in het voorjaar of zomer zo’n tien minuutjes per dag aan UVB straling worden blootgesteld voldoende vitamine D aan kunnen maken. Elke dag naar buiten dus!

In juni als de zon hoog aan de hemel staat, kan korte (twee tot vijf minuten) blootstelling van de huid al resulteren in een maximale vitamine D-productie. Let wel, lang in de zon is voor je vitamine D-aanmaak zinloos. Na korte zonblootstelling (ongeveer de helft van de tijd die nodig is je huid rood te kleuren) is de vitamine D-aanmaak maximaal, daarna wordt het aangemaakte vitamine D weer afgebroken.

In de winter is het een ander verhaal, dan is er in Nederland te weinig uv-B-licht om alleen uit zonlicht voldoende vitamine D aan te maken. We hebben wel een voorraadje vitamine D in ons lijf opgeslagen, maar in de koude maanden is voeding met vitamine D en/of het gebruik van voedingssupplementen extra belangrijk. Houd er rekening mee dat om voldoende vitamine D via de voeding binnen te krijgen we vooral heel veel vette vis moeten eten. Met alleen boter op ons brood en een eitje redden we het eigenlijk niet. Dat wisten ze vroeger al; de bekende levertraan was vies maar werkte wel!

Gelukkig beschikken we nu over prettigere alternatieven. Het is lastig om exact weer te geven hoe lang het bij jou of bij jouw kind duurt om vitamine D aan te maken. Dit is namelijk ook afhankelijk van het blootgestelde oppervlak (draag je een korte of een lange broek), huidskleur, stralingskracht (breedtegraad en seizoen), en de genen die je van je ouders hebt meegekregen. Wil je meer zekerheid dan kan je even naar de vitamine D-calculator gaan.

Goed smeren

Met oog op het risico op huidkanker wil ik nogmaals benadrukken dat er geen veilige drempel voor zonblootstelling bestaat. Uit onderzoek blijkt dat je huid zelfs in de periode voordat je verbrandt, al schade ondervindt. Goed beschermen is dus belangrijk, maar overdrijven is nou ook weer niet verstandig. Bovendien wordt het leven er niet leuker op als je het hele jaar door om de twee uur je huid met een dikke laag van een extreem hoge factor moet smeren…

Gezien het feit dat we in de mooie maanden van het jaar in korte tijd razendsnel vitamine D aan kunnen maken, is het prima om dagelijks je handen en gezicht tien minuten tot een kwartiertje bloot te stellen aan de zon. Blijf je langer in de zon dan is het essentieel dat je je huid daarbij goed beschermt. Mijn kinderen smeer ik vanaf april voor het naar school gaan in met een SPF 30 en bij mooi weer herhaal ik dit regelmatig.

Wat verder belangrijk is om te weten; meerdere onderzoeken hebben aangetoond dat normaal gebruik van een zonnebrand met factor 30 niet van invloed is op het ontstaan van een vitamine D-tekort. Veel binnen blijven doet dat wel. Lekker beschermd naar buiten dus! Het risico op zonschade is vanaf april tot oktober bijzonder groot dus beschermen is dan echt een must.

Even samenvattend!

We weten dat er in Nederland veel mensen zijn met een vitamine D-tekort, en dat is ellendig want vitamine D is belangrijk voor ons. Toch is het gezien de sterke relatie tussen huidkanker en zonblootstelling niet veilig om voor de opbouw van vitamine D de huid te lang onbeschermd aan de zon bloot te stellen. In de zomer is het in de meeste gevallen voldoende om de huid circa 10-15 minuten aan zonlicht bloot te stellen. Langdurige en intensieve zonblootstelling werkt niet omdat je huid na enige tijd zonblootstelling weer vitamine D gaat afbreken. Heb je een donkere huid, kom je weinig buiten, ben je jonger dan 4 jaar, zwanger, geef je borstvoeding, ben je een man boven de 70 of vrouw boven de 50, dan moet je eigenlijk het hele jaar vitamine D-supplementen slikken. Behoor je niet tot de risicogroepen, maar neem je liever het zekere voor het onzekere, slik dan in ieder geval gedurende de winterperiode een vitamine D-supplement. Ik doe dat in elk geval wel, better safe than sorry…

Nog wat zon-, smeer- en vitamine D-tips

1. Houd kinderen tot de leeftijd van zes maanden helemaal uit de zon.
2. Beperk buitenactiviteiten in de maanden april- oktober zonder zonbescherming tot de uren waarbij de uv-index onder 3 blijft.
3. Is de zonkracht 3 of hoger, bescherm de huid dan tegen de zon met zonnebrand en/of kleding.
4. Voor dagelijkse bescherming op dagen dat de uv-index 3 of hoger is, is het verstandig schoolkinderen ’s morgens in te smeren of de huid op een andere manier tegen de zon te beschermen. Bij zonnig weer moet je niet vergeten het smeren tussen de middag en/of na schooltijd nog een keer te herhalen. Geef je kind ook een zonnebrandproduct mee naar school. In het weekend is het prima als je kinderen in de ochtend of aan het eind van de dag 10-15 minuten onbeschermd buiten spelen, tussen de middag is een paar minuten in de regel voldoende voor een maximale vitamine D-aanmaak. Zorg er in alle gevallen voor dat de huid niet rood wordt!
5. Bij flinke zonblootstelling (dagen met een hoge uv-index, of een dagje op het strand) moet er echt gesmeerd worden volgens de richtlijnen. Een dikke laag zonnebrand en om de twee uur en na het zwemmen opnieuw aanbrengen. Bescherm de huid dan ook door middel van kleding of uv-werende zwempakjes.
6. De kans op een vitamine D-tekort in de winter is groot. Let dus goed op de voeding en gebruik eventueel een vitamine D3-supplement. Zeker als je kind jonger is dan 4, of een extra hoog risico loopt doordat het niet veel buiten komt, een donkere huidskleur heeft, slecht eet of overgewicht heeft, is supplementatie noodzakelijk (dus ook in de zomer).
7. Gebruik voor kinderen een SPF 30, een factor onder de 15 is nooit verstandig. Het recente advies van de Nederlandse vereniging van dermatologie is dagelijks gebruik van een SPF15 of SPF30 en bij zonblootstelling in de vakantie en vrije tijd een SPF30. Hogere beschermingsfactoren dan 30 zijn in de regel niet nodig.

Groetjes en geniet vooral ook van het mooie weer!

Jetske

(Dr. Jetske Ultee – onderzoeksarts cosmetische dermatologie)

Lees ook de blogs: ‘Zelfvertrouwen door zon (en huidkanker)‘, ‘Huidveroudering door de zon‘, ‘Een goede zonnebrandcrème?’ en ‘The do’s en don’ts van veilig zonnen op een rij‘