XÍCH LÔ (1995) – Chân Dung Một Kẻ Vô Danh

(English version available – CYCLO (1995) – The portrait of an unknown man)

Đạo diễn/ Director: Trần Anh Hùng

—-

Lại nói về Trần Anh Hùng, bản thân tôi đánh giá Xích Lô là một sự trải nghiệm nghệ thuật độc đáo và độc nhất của Trần Anh Hùng nói riêng và điện ảnh Việt Nam nói chung. Nó không mang dư vị đồng quê, thân thương và yên lành như Mùi Đu Đủ Xanh hay Mùa Hè Chiều Thẳng Đứng. Xích Lô là một bộ phim dị biệt, kỳ lạ, và có thể nói là một ván cược khi môt tả trần trụi bộ mặt xã hội Việt Nam lúc bấy giờ. Và tất nhiên, Xích Lô không thể thắng nổi ván bài đó, kết quả là tác phẩm này đã bị chôn vùi suốt hai thập kỷ.

Sở dĩ nói Xích Lô dị biệt, không chỉ vì nội dung của nó đi ngược lại với “thuần phong mỹ tục” khi bóc trần sự bệnh hoạn của tầng lớp “có tiền có quyền” và rót yếu tố bạo lực vào các cảnh phim, mà còn ở chính bản thân những người làm nên bộ phim đó

Ngày ấy, hai diễn viên  thủ diễn vai chính là Lê Văn Lộc và Lương Triều Vỹ. Đúng, bạn không nhìn sai đâu, là Lương Triều Vỹ nổi tiếng từ Á sang Âu – “chàng thơ” của Vương Gia Vệ. Thế còn Lê Văn Lộc là ai? Có lẽ đây là câu hỏi của rất nhiều người ngày ấy khi xem phim của Trần Anh Hùng, và cho đến nay, khi rất nhiều thời gian đã qua đi, hiếm còn ai nhớ đến (hoặc chẳng thèm quan tâm) đến cái tên này. Nói về những danh tính, các nhân vật trong phim chẳng có lấy nổi một cái tên, chỉ được biết đến như Xích Lô (Lê Văn Lộc) hay Nhà Thơ (Lương Triều Vỹ) mà thôi. Họ đại diện cho những kẻ vô danh của Sài Gòn những năm 90 bị Tây hóa.

“vô danh người

vô danh sông

hoa thì vô sắc

hương không thành lời”

(Nguyễn Trung Bình – đồng tác giả của Xích Lô)

Trong bài viết “Gặp lại Lê Văn Lộc, người đạp xích lô ra thế giới…” đăng trên tienphong.vn vào năm 2014 có kể về quá trình đạo diễn Trần Anh Hùng tìm kiếm vai diễn gã đạp xích lô. Đó là một cuối mùa xuân năm 1994, khi cả đoàn phim đang ở Đà Nẵng. Đạo diễn Trần Anh Hùng từ trong quán nước bước ra, bất chợt lia mắt ra đường và bắt gặp một gã trai đang chạy xe máy ngang qua, ngay lập tức ông biết đó là gương mặt mình đang kiếm tìm. Lúc đó, Lê Văn Lộc mới có 20 tuổi, làm nghề lơ xe, chả biết đóng phim là gì nhưng dám nói chắc nịch: “Họ sao không biết, còn em khẳng định cảnh khó đến mấy cũng làm được, làm hết sức. Khó khổ với em quá quen rồi”.

Có lẽ với một gã trải đời như Lộc, việc đóng phim cũng là một việc kiếm miếng ăn như hàng chục thứ nghề anh từng kinh qua. Nếu ai đã xem Xích Lô làm sao quên được cái cảnh gã bị công an đuổi bắt bèn nhảy xuống cống để rồi khuôn mặt bê bết sình lầy với mấy con dòi ngoe nguẩy lúc nhúc. Rồi chỉ có kinh nghiệm đời thường, chứ không phải bất kỳ trường lớp diễn xuất nào, mới khiến anh nghĩ ra cách để con cá bơi về phía mặt mình: “Cho cá nhịn đói và nhốt vào bóng tối. Bóng tối mà Lộc nghĩ ra là bóng tối trong chính miệng mình. Ngậm đầu con cá vào miệng một lúc, quả nhiên khi được nhả ra nó vội vàng bơi đến phía có ánh sáng”. Và cũng chính cái tên nhừ gan này mới dám cầm chai xăng đang bén lửa đùng đùng băng qua đường lớn để quay cảnh đốt xích lô, dẫu cái chai có thể “nổ tung trên tay như chơi”.

Vậy mà, sau bộ phim, Lộc khăn gói về lại quê, anh cũng chả nhớ tiền cát-sê mình nhận được là bao nhiêu nữa. Thứ quý giá nhất của anh là chiếc đĩa phim cũ với 4 phụ đề. Tới thời điểm trong bài phỏng vấn, Lê Văn Lộc tròn 40 tuổi, chưa vợ chưa con, lái xe thuê rong ruổi khắp nước và các nước lân cận. Trên những chuyến xe dài đó, để khách đỡ buồn ngủ, anh thường bật Xích Lô cho khách xem. Đúng là làm sao tin nổi anh chàng nhỏ thó, đen ngỏm làm cái nghề khiêm tốn này đã từng thủ vai bên cạnh Lương Triều Vỹ.

Được hỏi vì sao không theo đuổi nghề diễn, anh chàng lái xe / gã xích lô đưa điện ảnh Việt Nam ra thế giới năm nào chỉ khiêm tốn trả lời: “Bạn bè cũng bảo sao không bước theo luôn mấy ổng. Nhưng mỗi người một nghề, còn là duyên số nữa, cái duyên của mình chỉ tới đó thôi. Có thể bất ngờ chỉ một lần là được “nổi tiếng”, nhưng nếu không biết mình là ai thì sẽ té rớt không đỡ được”.

Nguồn bài phỏng vấn: https://www.tienphong.vn/van-nghe/gap-lai-le-van-loc-nguoi-dap-xich-lo-ra-the-gioi-672647.tpo

This is another post about Tran Anh Hung’s. I personally think Cyclo (Xich Lo) was a unique and unprecedented artistic experience of Tran Anh Hung alone and Vietnamese cinema in general. It does have the rustic, familiar and peaceful look as in The Scent Of Green Papaya (Mui Du Du Xanh) or The Vertical Ray Of The Sun (Mua He Chieu Thang Dung). Cyclo is an eccentric film, a risky gamble which explicitly describes the contemporary Vietnamese society. And of course, Cyclo cannot win the bet, causing it to be buried in the for over two decades.

Why did I say Cyclo is an eccentric film? It is not only because its content contradicts Vietnamese “traditions” when it exposes pervert upper-class individuals and covers the whole movie with lots of violence, but also in the filmmakers themselves.

At that time, two main actors were played by Le Van Loc and Tony Leung. Yes, you did not misread it; it is the worldwide famous Tony Leung – “the muse” of Wong Kar Wai. But what about Le Van Loc, who is he? That was probably the question many asked when the film first came out, and until this day, many people still don’t know (or even don’t care) who this guy is. When talking about names, characters in Cyclo do not have their own names. They are known as The Cyclo Rider (Le Van Loc) or The poet (Tony Leung), which represent contemporary low-class people in Westernized 90s’ Saigon.

“an unknown man

an unknown river

a flower without color

and also without a scent”

(my literal translation of Nguyen Trung Binh’s – the co-writer of Cyclo)

In the post “Meet Le Van Loc again, the cyclo rider who took Vietnam to the world…” published on tienphong.vn in 2014, Loc told the interviewer a fascinating story about the casting process. It was a day in 1994’s late spring when the crew was in Da Nang looking for the “cyclo rider”. The moment director Tran Anh Hung stepped out of the coffee shop, he saw a young man driving a motorbike by and he knew immediately that guy was the one. Back then, Le Van Loc was a 20-year-old assistant driver and didn’t know what “acting” is, but still, he asserted: “I don’t know about them, but I am sure that I can do it no matter how difficult it is and I’ll do my best. I am used to the hard works”.

Perhaps to a guy like him, acting was just another way to make a living as many jobs he had done before. If anyone ever watched Cyclo, I’m sure you can’t forget the scene when the man is chased by the police and has to jump to the drain and later got dirty mud all over his face with swarming little worms. Thanks to his real-life experiences, not any other acting school, that he knew how to make a fish swim towards his face: “The way is to make it hungry and lock it in the dark. That darkness is nowhere else but Loc’s mouth. He kept the fish in his mouth for a while and released it, and surprisingly, it swam towards the light (his face)”. And it was that bold guy who shot the burning cyclos scene all by himself while holding a burning gasoline-drenched bottle, although he knew the bottle can explode at any moment.

But then after the movie, Loc went back to his home. He doesn’t even remember how much he was paid. The most precious possession of him is an old CD of Cyclo with 4 different subtitles. To the date of the interview (2014), Le Van Loc was 40 years old, no wife and no kids, driving all over the country and other in the region as a profession. On those adventures, he sometimes plays this old movie to keep passengers awake. Imagine that, the little, tanned-skin who driving you used to be an actor – the actor that stood side-by-side with Tony Leung.

When asked why not he continues to purchase the acting career, this driver / cyclo rider, who once took Vietnam’s cinema to the world, said with humble: “My friends ask me the same question. But everyone has their own career, and it also depends on each person’s destiny. My destiny with acting only got to there. Perhaps it was a surprise for me to be “famous”, but if I don’t know to stop at the right time, I could have fallen hard”.

Link of the interview: https://www.tienphong.vn/van-nghe/gap-lai-le-van-loc-nguoi-dap-xich-lo-ra-the-gioi-672647.tpo

Chia sẻ:

• X
• Facebook

Like Loading...