Cẩm Sắt - Tiếu

Dịch clip này cho bạn Yuki xinh gái.

0:57

Lý Thương Ẩn 李商隱, tự Nghĩa Sơn 義山, hiệu Ngọc Khê Sinh 玉谿生, là tiến sĩ năm Khai Thành 開成 đời Vãn Đường 晚唐. Ông không chỉ tài hoa dương dật, thơ văn đều rất xuất sắc, còn ôm chí lớn, lúc nào cũng quan tâm đến tình hình đất nước. Tuy nhiên, ông một đời tài hoa không được trọng dụng, phần lớn thời gian phải tìm cách sinh tồn giữa cuộc tranh đấu của hai đảng Ngưu – Lý 牛 – 李.

Ông sinh vào thời Đường Hiến Tông 唐憲宗, mất ở thời Đường Tuyên Tông 唐宣宗, một đời trước sau trải qua 6 đời hoàng đế. Thời kỳ này chính trị triều Đường sinh ra đủ loại loạn tượng, bao gồm hoạn quan chuyên chính, trong triều phe phái tranh đấu, phiên vương các nơi nhòm ngó, thậm chí cả quyền sinh tử phế lập hoàng đế cũng rơi vào tay bọn hoạn quan.

Lý Thương Ẩn sống trong thời đại rối ren như vậy, vì thế mà một đời tài học của ông cũng bị thời thế chôn vùi hết cả.

Ngoài ra, trong tình cảm, ông cũng gặp nhiều khó khăn trùng trùng. Lý Thương Ẩn lấy phu nhân họ Vương, người hiền huệ, song chỉ chung sống được 13 năm thì qua đời. Đối với ông, đây là một đả kích rất lớn. Ngoài ra, Lý Thương Ẩn còn có nhiều cuộc tình khác, song đều kết thúc trong thất ý và đau khổ. Bởi vì vậy, tình cảm u oán phẫn hận bao trùm lên cuộc đời ông, khiến ông viết nên những tác phẩm chân thành động lòng người, tình cảm sâu sắc mà xa xôi.

Ảnh hưởng lớn nhất của thơ Lý Thương Ẩn đối với hậu thế thể hiện ở sự truyền tụng không ngừng nghỉ trong dân gian qua hơn 1000 năm lịch sử, khiến ông trở thành một trong số những thi nhân nổi bật nhất đầu thời Đường mạt. Sau khi Lý Thương Ẩn mất, nhà thơ Thôi Giác điệu niệm ông, nói: “Hư phụ lăng vân vạn trượng tài, nhất sinh khâm bảo vị tằng khai”, quả thật không sai vào đâu được!

Bây giờ, chúng ta cùng xem bài thơ đại biểu cho phong cách Lý Thương Ẩn, “Cẩm sắt” 錦瑟

Cẩm sắt vô đoan ngũ thập huyền Nhất huyền nhất trụ tứ hoa niên Trang sinh hiểu mộng mê hồ điệp Vọng đế xuân tâm thác đỗ quyên Thương hải nguyệt minh châu hữu lệ Lam điền nhật noãn ngọc sinh yên Thử tình khả đãi thành truy ức Chỉ thị đương thời dĩ võng nhiên.

錦瑟無端五十弦， 一弦一柱思華年。 莊生曉夢迷蝴蝶， 望帝春心託杜鵑。 滄海月明珠有淚， 藍田日暖玉生煙。 此情可待成追憶， 只是當時已惘然。

Đọc hết bài thơ này, chỉ cảm thấy tình cảm nồng cháy ập đến, từ ngữ ưu mỹ, tình ý động lòng người, đau đớn mà khiến người ta thương cảm.

“Cẩm sắt vô đoan ngũ thập huyền Nhất cung nhất trụ tứ hoa niên”

Chỉ nhìn vào một chữ “cẩm”, có thể thấy sự hoa lệ của vật được nhắc đến. Còn “sắt” thì sao? “Sắt” là tên một loại nhạc cụ dây cổ. Những loại nhạc cụ dây thông thường, có loại năm, bảy dây như cầm, có loại như tỳ bà bốn dây. Nhưng điểm đặc thù của sắt là ở chõ, nó có tất cả 50 dây, âm sắc bi thương.

Hai câu trên nói về vấn đề gì?

Cẩm sắt thật là đẹp quá. Tại sao lại đặc biệt phải có 50 dây nhỉ? Nhiều dây như vật, mỗi dây, mỗi trụ đều phải ghi lại cuộc sống của ta trong quá khứ. Nhạc khúc tấu lên từ cây đàn này, khiến ta không ngừng nhớ lại chuyện cũ khó quên một thời hoa niên. Than ôi, phương hoa thịnh cảnh đâu còn nữa, nhìn lại không biết làm sao thốt lên lời.

“Trang sinh hiểu mộng mê hồ điệp Vọng đế xuân tâm thác đỗ quyên Thương hải nguyệt minh châu hữu lệ Lam điền nhật noãn ngọc sinh yên”

Bốn câu này không phải nói về những thứ có trong sự thật, mà là biểu hiện cho nội tâm Lý Thương Ẩn.

“Trang sinh hiểu mộng mê hồ điệp”

Điển cố này được ghi lại trong thiên Tề Vật Luận 齊物論 sách Trang Tử 莊子, kể chuyện Trang Tử một lần nằm mơ hóa thành hồ điệp, khi tỉnh lại phát hiện ra, mình vẫn còn là Trang Chu 莊周.

“Trang sinh hiểu mộng”. Chỉ dùng một chữ “hiểu” liền cho ta biết được thời gian của giấc mộng là trước lúc bình minh, chỉ ngắn ngủi như vậy.

Cũng chỉ dùng một chữ “mê”, liền biết được tình cảnh của mình trong mộng, là say sưa cùng mê võng như thế.

Ở trong con mộng mị ngắn ngủi ấy, Trang thật sự tin rằng mình biến thành một con bướm vui vẻ bay lượn. Đương nhiên, rất nhanh, mộng tỉnh. 6:55

“Vọng đế xuân tâm thác đỗ quyên”

Truyện kể, nước Thục 蜀 xưa có một vị vua gọi là Vọng đế 望帝, sau khi chết hồn phách hóa thành chim đỗ quyên, nhớ cố quốc kêu mãi không ngừng, kêu mãi không ngừng nghỉ.

Nhưng trong câu chuyện nguyên bản, chỉ nói rằng hồn phách Vọng đế hóa thành chim đỗ quyên, không hề nhắc tới cái gọi là “xuân tâm” cần phó thác chim đỗ quyên biểu đạt của Vọng đế.

Hai chữ “xuân tâm” chính là biểu hiện cho tết giới nội tâm của Lý Thương Ẩn. “Xuân tâm” là gì? “Xuân tâm” chính là nỗi lòng chấp nhất muốn tìm về quá khứ, nhưng khi tìm được lại vẫn còn kêu gào chẳng như đã qua. Mộng cảnh ấy, vừa si mị, vừa khó cảm thông, lại trầm thống như thế.

“Thương hải nguyệt minh châu hữu lệ”

Trong truyền thuyết cổ đại Trung Quốc có ghi lại rằng: Chỉ trong những đêm trang tròn, tất cả trân châu đem về từ thương hải 滄海 mới viên mãn nhất. Câu này ý rằng, loại trân châu hoàn mỹ như thế, nhưng mỗi viên đều có một điểm lệ quang.

“Lam điền nhật noãn ngọc sinh yên”

Là nói tới ngọc sinh ta ở núi Lam Điền 藍田 – Thiểm Tây 陝西, khi khí trời nắng trong ấm áp, lúc nào cũng được một tầng sương khói mênh mông bao bọc. 9:05

“Thương hải nguyệt minh” nói tới một đêm lạnh lẽo. Còn “Lam điền nhật noãn” nhắc về một ngày ấm áp. Một là ngày, một là đêm, một ấm áp, một lạnh lẽo, nhưng cho dù ở hoàn cảnh nào cũng ôm trong mình một mối thương cảm không thốt lên lời, vừa buồn bã, vừa mờ mịt…

“Trang sinh hiểu mộng mê hồ điệp Vọng đế xuân tâm thác đỗ quyên Thương hải nguyệt minh châu hữu lệ Lam điền nhật noãn ngọc sinh yên”

Bốn cảnh tượng trừu tượng này, đều đại biểu cho cảm xúc của Lý Thương Ẩn khi nhớ lại chuyện đã qua.

“Thử tình khả đãi thành truy ức Chỉ thị đương thời dĩ võng nhiên”

Một đời có biết bao chuyện cũ, đến bây giờ tất cả đều đã không còn, cho nên mới khiến người ta phải nhớ lâu nghĩ kỹ.

Chính là khi ấy, làm sao chẳng ngẩn ngơ.

Nguyên ý của bài thơ “Cẩm sắt”, trong lịch sử vẫn còn nhiều trang cãi, có người nói là bài thơ khóc người đã khuất, có kẻ cho rằng viết về thân thế tác giả, hoặc là nhớ người mà vịnh vật, vân vân, mỗi người một ý.

Thi nhân thời Kim 金 Nguyên Hiếu Vấn 元好問 từng viết:

“Vọng đế xuân tâm thác đỗ quyên Giai nhân cẩm sắt oán hoa niên Thi gia tổng ái tây côn hảo Độc nhân vô nhân tác Trịnh tiên.”

望帝春心托杜鹃， 佳人锦色怨华年。 诗家总爱西昆好， 独恨无人作郑笺。

Bài thơ này có hai câu đầu nằm trong “Cẩm sắt”. Hai câu dưới nói: Thi nhân đều thích thơ của Lý Thương Ẩn, nhưng hay nhất là có người có thể giải thích rõ ràng tất cả thơ của ông như Trịnh Huyền 郑玄 thời Hán 漢 chú giải Kinh Thi 詩經 vậy.

Thi nhân Thanh Sơ Vương Sĩ Trinh 王士禎 cũng viết: “Nhất thiên cẩm sắt giải nhân nan”” 一篇 解人難”, mà Hoàng Đình Kiên 黃廷堅 thời Tống 宋 vì “Cẩm sắt” còn đặc biệt đên hỏi thầy của ông là Tô Đông Pha 蘇東坡.

Từ đó có thể thấy, từ xưa tới nay, hàm ý chân chính của “Cẩm sắt” vẫn còn là vấn đề nan giải.

Thơ Lý Thương Ẩn rất khó hiểu, nhưng lại có nhiều nhiều người thích, bởi vì chúng rất đẹp, tình chân ý thiết, uyển chuyển hàm xúc, ý tứ sâu xa, từ ngữ ưu nhã. Hơn nữa, ông thương dùng điển cố lịch sử, truyền thuyết thần thoại, dùng thủ pháp tượng trưng viết nên những ý cảnh thoát tục, tạo thành loại mỹ học đặc thù của riêng mình. Tài năng ngút trời của ông đã góp phần tô điểm thêm cho năm nghìn năm văn hóa Trung Hoa cũng như làm phong phú thêm nhiều nội dung ẩn hàm trong đó.

Trong những thi phẩm của Lý Thương Ẩn, có truy tìm nhiệt huyết, có yêu đương thắm thiết, có đau thương mất mát, cũng có trầm mê chấp nhất. Từ thơ Lý Thương Ẩn có thể thấy được một con người một đời bất chấp hy sinh, đào tâm đào phế. Cũng chính vì vậy mà sự si mê của ông, chấp nhất của ông, nỗi giam hãm trong ái tình không thể tự thoát ra của ông, càng khiến cho người ta thương cảm vạn lần.

Thế giới này vốn đã tràn đầy đau khổ và buồn bã, dùng trí tuệ của con người không thể nhìn thấu hết, cho nên ông chỉ có thể “Thử tình khả đãi thành truy ức, chỉ thị đương thời dĩ võng nhiên” mà thôi. 13:29

mẹ khộ quá lần đầu nghe – nhìn – dịch không convert không copy paste : ))))))

Chia sẻ:

• Chia sẻ

• Facebook
• X

Thích Đang tải...

Có liên quan