Nhớ Thầy Lê Tôn Nghiêm | VIETNAM GLOBAL NETWORK

Tôi học buổi đầu tiên với thầy Lê Tôn Nghiêm vào một sáng thứ ba quãng cuối tháng 10, đầu tháng 11 năm 1981.

Phòng học, giờ quên mất số, nằm ngay bên cạnh cái nhà vệ sinh toàn trường dùng chung.

Chiều hôm trước là buổi khai giảng niên học với thầy Đỗ Thế Dũng (Histoire de France), chúng tôi chưa kịp hoàn hồn.

Tôi đến lớp với tâm trạng căng thẳng tột độ:

– Không khéo phải làm đơn xin chuyển qua tiếng Nga mất.

Năm thứ nhất tiếng Nga học từ ABC.

Học cấp tập dồn dập nhưng dù sao vẫn dễ thở hơn là phải bơi ngắc ngoải ở lớp tiếng Pháp.

Thầy Nghiêm Hồng tạt qua an ủi:

” Đừng lo!

Thầy Nghiêm là “papa-gâteau” (người cha thương con) mà.”

Một lát sau thầy Nghiêm vào.

Thầy nói một thôi một hồi, dĩ nhiên bằng tiếng Pháp, chỉ bằng tiếng Pháp.

Tôi hiểu câu được, câu mất.

Nhưng chắc là câu mất nhiều hơn câu được.

Rồi thầy phát ra một đoạn trích của Marcel Proust, bảo cả lớp dịch.

Nội dung đoạn trích là nhân vật chính vừa cho miếng bánh ma-đơ-len vào miệng thì hương vị của bánh lập tức đánh thức toàn bộ ký ức thời niên thiếu của anh ta.

Đại ý là thế nhưng phải đợi đến buổi học sau, nghe giảng lại mới hiểu chứ suốt hai tiếng đồng hồ ngồi rị mọ với những câu văn dài lê thê, rối rắm của Proust, tôi còn không hiểu được chính bản dịch của mình nữa là.

Bài dịch ấy tôi được thầy Nghiêm cho 5/10 điểm.

Chỉ có chị Xuân Đào, anh Minh râu và anh Phong được trên trung bình.

Anh Laszló người Hung-ga-ri hình như cũng chỉ được 5 điểm hoặc kém hơn.

Các anh chị khác dưới trung bình cả.

Thế mà thầy Hồng bảo thầy Nghiêm là “papa-gâteau”, tin được không?

Đại học Văn Khoa đổi tên thành Đại học Tổng hợp năm 1976, nay là Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

Đại sư phụ triết Tây đi dạy tiếng Pháp

Thầy Lê Tôn Nghiêm đỗ tiến sĩ ở Đại Học Louvain, về nước giữ chức trưởng ban Triết Học Tây Phương (Đại Học Văn Khoa Sài Gòn) trước năm 1975.

Sau ngày Giải Phóng, môn triết của ông trở nên vô dụng.

Có lần thầy Đỗ Thế Dũng bảo chúng tôi:

” Thầy Nghiêm có cái phốt lớn nên ổng rét lắm!”.

Gần đây người ta lục tục in lại các tác phẩm của ông thời trước 1975.

Tức là ông đã hết phốt.

Nhưng từ năm 1975 cho đến ngày qua đời ông không có thêm một đóng góp nào cho triết học.

Suốt mười mấy năm đó ông yên phận làm một công việc đại bất đắc chí là dạy tiếng Pháp cho bọn chúng tôi, những kẻ nghe tiếng Tây không thủng, viết tiếng Tây như người Việt và viết tiếng Việt như người Tây.

Ngày ngày ông túc tắc đạp xe đi làm.

Tôi thường về chung đường với ông.

Đến ngã tư Ba Tháng Hai – Lý Thường Kiệt thì ông rẽ phải, tôi đi thẳng.

Trong bốn năm 1981-1985 tôi đều đặn gặp ông mỗi tuần ít nhất là hai tiết.

Không nhớ chắc năm thứ hai có môn nào với ông không.

Có lẽ không.

Ở các năm dưới ông chỉ dạy thực hành tiếng (version, composition và thème).

Đến năm thứ tư mới có một cua về pensée française (tư tưởng Pháp) trong chương trình civilisation française (văn minh Pháp) là gần với sở trường của ông.

Thầy Lê Tôn Nghiêm là tác giả của nhiều quyển sách triết học có giá trị

Học viết tiếng Pháp với thầy Lê Tôn Nghiêm

Hồi học năm thứ nhất, theo lời khuyên của thầy Lê Tôn Nghiêm, tôi đọc gần hết các tác phẩm của Alphonse Daudet và một vài quyển nữa của Anatole France.

Thầy Nghiêm đặc biệt căn dặn là cố học cho được cách viết trong sáng của hai ông Tây đó.

Trình độ tôi may ra chỉ đủ để hiểu cốt truyện, nói gì đến chuyện học tập cách viết của các đại văn hào cho sang trọng, nhưng có đọc ắt có ngấm ít nhiều vào đầu.

Tôi học composition (tập làm văn) với thầy Nghiêm một năm nhưng không nhớ vào năm nào.

Chỉ nhớ là đầu tiên phải học tả con chó, con gà… rất ngán.

May mà khi thi không phải làm văn miêu tả.

Nếu ra kiểu đề đó là rớt chắc.

Trong giờ composition thầy thường dặn đi dặn lại:

“Nulla dies sine linea!”

Tức là:

“Mỗi ngày đều phải luyện tập viết lách”.

Tôi nghe lời thầy, tập viết nhật ký bằng tiếng Pháp.

Ngày nào không có việc gì cũng phang một câu vớ vẩn đại loại:

“Hôm nay trời nắng, tôi vui.”.

Nhiều ngày chỉ viết tôi đói:

J’ai faim, J’ai très faim, J’ai grand faim…

Đủ các kiểu, cũng xong.

Đúng sai gì cũng viết mà cũng chẳng thể biết đúng sai thế nào vì đâu có đưa cho ai xem.

Lợi ích trước mắt là khi ra thi có thể viết được rất nhanh, có thêm nhiều thời gian để hoàn thiện dàn bài và chữa lỗi.

Bài thi môn Civilisation năm thứ tư là một nghị luận về Descartes.

Tôi được điểm cao ngất ngưởng.

Khi trả bài thi ông khen tôi dùng thuật ngữ nhất quán và diễn đạt mạch lạc.

Tôi xem như đắc đạo sau ngần ấy năm học viết tiếng Pháp với thầy Nghiêm.

“Mỗi ngày đều phải luyện tập viết lách”

Học đòi làm nhà nghiên cứu

Có lần thầy Lê Tôn Nghiêm bảo:

” Le chercheur doit vivre dans la solitude.”

(Nhà nghiên cứu phải sống trong cô đơn.)

Tôi thử tự giam mình đọc sách suốt kỳ nghỉ Tết năm thứ nhất.

Hôm anh Lê Thanh Phong, bạn học cùng lớp, đến thăm, tôi khoe:

“Em ở trong nhà hai mươi mốt ngày rồi đó.”.

Sau đó tôi tin chắc như đinh đóng cột là mình đã có được phẩm chất quan trọng nhất của một nhà nghiên cứu.

Sống như thế nhiều năm thành quen.

Đến khi có người yêu tôi mới thoáng nghi hoặc về cung cách sống đó.

Tôi đã cố gắng thay đổi nhưng nhiều người vẫn thấy rất chướng mắt.

Ai cha, đây là tôi cố tình hiểu lời thầy theo cái cách phù hợp với ý thích của mình.

Chứ thầy chẳng bao giờ bảo tôi phải sống như thế.

Thầy cũng chưa bao giờ nói là tôi có thể hoặc phải trở thành một nhà nghiên cứu!

Một lần khác thầy Nghiêm lại nói:

“Soyez le spécialiste de quelque chose, et vous êtes roi.”

(Hãy là nhà chuyên môn của một thứ gì đó, và bạn là vua.”)

Cái ước vọng trở thành một spécialiste bắt đầu từ ngày ấy.

Năm 1985 bố tôi ở trại cải tạo ra, muốn tôi kiếm chuyện gì làm ra tiền, có ích lợi thiết thực.

Tôi chọn con đường đi học tiếp, chấp nhận đương đầu với bố nhưng quyết không đứng cùng với số đông.

Mười năm trôi qua, rồi hai mươi năm và sắp sửa tròn ba mươi năm…

Loay hoay đi tìm ngai vàng.

Lúc đọc lại những dòng trên là đã…

Ba mươi lăm năm!

ĐẶNG THÁI MINH

Nguồn: Facebook

Chia sẻ:

• Facebook
• X

Thích Đang tải...

Có liên quan