Những Con Kền Kền Trên Xác Người - Báo Công An Nhân Dân điện Tử

1. Nói một cách chính xác thì ngay từ trước giải phóng, Sài Gòn đã có "cò xác chết" nhưng chủ yếu "cò" này là người của các nhà đòn đám ma. Bằng hình thức cạnh tranh, như: Giá cả rẻ hơn những chỗ khác, các công đoạn tẩm liệm, ma chay, cúng bái, di quan, hạ huyệt được thực hiện một cách chu đáo nhằm thuyết phục tang chủ đồng ý để cơ sở của mình lo trọn gói, thì không có hiện tượng ép tang gia phải chi tiền mới lấy được xác về, hoặc vẽ vời ra hàng chục khoản để đặt tang gia vào sự đã rồi nhằm tăng giá tiền.

Ông Gia, chủ nhà đòn Thọ Gia - người đã có hơn 40 năm trong nghề nhưng nay giải nghệ do già yếu - và cũng vì các con ông chẳng ai muốn nối nghiệp cha, cho biết: "Trước năm 1975, nhà đòn chủ yếu tập trung làm ăn ở BV Chợ Rẫy, BV Bình Dân, BV Đô Thành (nay là BV Sài Gòn), BV Nguyễn Văn Học (nay là BV Nhân dân Gia Định) còn những BV khác như Triều Châu (nay là BV An Bình), Sùng Chính (nay là BV Chấn thương chỉnh hình), Quảng Đông (nay là BV Nguyễn Tri Phương), Phúc Kiến (nay là BV Nguyễn Trãi), Trung Cheng (nay là Quân y viện 7A)… thì đã có những bang hội người Hoa quản lý nên mình rất khó đến".

Còn sau này thì sao? Ông Dương, người có thâm niên làm việc tại một cơ sở mai táng quận 5, cho biết: "Khoảng đầu năm 1990, sau khi chính sách đổi mới của Nhà nước ra đời, dẫn đến đời sống kinh tế của người dân ngày càng khá lên thì "cò nhà xác" cũng tái xuất hiện. Lúc ấy, "cò" hoặc là người của cơ sở mai táng, hoặc ở ngoài nhảy vào, tìm cách đưa tang chủ đến với cơ sở mai táng để kiếm tiền hoa hồng. Ông Dương nói rằng: "Hoạt động của cò chủ yếu ở nhà xác BV Chợ Rẫy, Bình Dân, Nguyễn Tri Phương, An Bình - trong đó nhà xác BV Chợ Rẫy là chỗ dễ làm ăn nhất. Riêng BV Trưng Vương thì hầu như không cò nào vào được bởi lẽ nó nằm trong khuôn viên BV, cạnh Khoa Tim mạch".

Hồi ông Sáu Đương làm Giám đốc BV Trưng Vương, ông đã diệt "cò nhà xác" bằng cách cho phổ biến rộng rãi đến thân nhân người bệnh về quy trình nhận xác khi người bệnh tử vong, đồng thời yêu cầu bộ phận bảo vệ, quản lý nhà xác báo ngay cho lãnh đạo BV nếu phát hiện ra ai đó thường xuyên lui tới gạ gẫm thân nhân người chết, cũng như tổ chức dịch vụ xe đưa xác về tận nhà nếu có yêu cầu. Sau này, khi ông Sáu Đương nghỉ hưu, nề nếp ấy vẫn được các đời giám đốc tiếp tục duy trì nên hầu như không ai phải mất tiền oan uổng.

Khoảng từ năm 2000 trở đi, cò nhà xác bắt đầu biến tướng. Từ chỗ mai mối cho những cơ sở dịch vụ mai táng để kiếm hoa hồng, cò chuyển sang làm tiền thân nhân người chết bằng các "dịch vụ" như: Nhận xác nhanh, đưa xác về quê và thậm chí cò còn lừa đảo bằng cách cam kết "không mổ pháp y" hoặc "mổ nhanh" với những trường hợp chết bất thường. Thời điểm này, hoạt động tại nhà xác BV Chợ Rẫy có “cò” Hiệp, “cò” Hùng, cùng một đám “cò con” khác…

Có thể nói, BV Chợ Rẫy là cái "túi" cuối cùng, "hứng" bệnh nhân từ các tỉnh Tây Nguyên, Khánh Hòa đến Cà Mau nên vì vậy, số ca tử vong ở BV Chợ Rẫy có lẽ cũng nhiều hơn so với các BV khác trong thành phố. Đã thế, nhà xác của BV Chợ Rẫy lại nằm biệt lập một nơi mà không phải lúc nào lãnh đạo BV cũng giám sát được nên vô hình trung, đám kền kền có điều kiện để hoạt động.

Chị Trần Thị Lệ, cư ngụ tại quận 2, TP HCM kể lại: "Mấy năm trước, em trai tôi bị tai nạn, đưa vào BV Chợ Rẫy thì mất. Theo nguyện vọng của gia đình, em tôi được đưa về chôn cất tại Bình Định. Trong lúc đang làm thủ tục nhận xác tại nhà xác BV ở đường Thuận Kiều, quận 5, thì một người đàn ông khoảng 40 tuổi chủ động gặp tôi, đề nghị giúp đỡ tẩm liệm và đưa về quê với giá trọn gói 18 triệu đồng. Năn nỉ mãi, ông ta bớt cho 500 nghìn, còn 17,5 triệu nhưng phải đưa trước một nửa, nửa còn lại về đến nhà, trả sau".

Đêm đó, chị Lệ theo xe chở xác đứa em về quê. Cùng đi có gần chục người nữa - tất cả đều là tay chân của gã kền kền tên là Hiệp. Khoảng 2 giờ sáng, lúc vừa đến chân đèo Cả thì xe dừng lại và gã kền kền bắt đầu… giở quẻ! Gã nói phải tính lại vì có nhiều khoản phát sinh như bồi dưỡng cho 10 người "áp tải", tiền chích phoóc môn cho xác khỏi sình, tiền mua hoa quả, nhang đèn, tiền vải liệm, tiền thuê thầy tụng... mặc dù những khoản này gã đã nói từ đầu là bao trọn gói. Chị Lệ kể tiếp: "Từ 17,5 triệu, ổng nâng lên 25 triệu, khi thấy tôi không đồng ý, ổng tuyên bố sẽ bỏ xác em tôi xuống đường. Mặc cho tôi khóc lóc, lạy lục xin họ cứ đưa em tôi về nhà rồi tính nhưng họ vẫn chẳng động lòng. Về tới nhà, tôi phải vay mượn bà con trả họ...".

Anh Hùng, nhà ở Long Khánh, Đồng Nai được cò Hiệp cam kết sẽ lo liệu cho cha anh với giá 10 triệu đồng khi cha anh mất tại BV Chợ Rẫy. Do hoàn cảnh khó khăn, anh chỉ thuê của cò Hiệp một chiếc xe với giá 4 triệu nhưng đi được nửa đường, cò Hiệp tăng lên 5,5 triệu vì phải "bồi dưỡng" cho hai người theo "hộ xác", cộng với tiền công khiêng lên khiêng xuống....

Cũng cùng hoàn cảnh như chị Lệ, anh Hùng, chị Hoàng Thu Thủy, ở phường Tân Kiểng, quận 7 kể: "Năm 2004, chồng tôi bị bệnh, vào BV Nguyễn Tri Phương điều trị rồi mất ở đó. Bọn "cò nhà xác" ra giá tiền công tẩm liệm và một cái hòm là 6 triệu đồng. Lúc thanh toán, tiền được kê lên thành 11 triệu. Họ nói là phải chích phoóc môn, chở xác từ BV về trại hòm, mua nhang đèn, hoa quả. Khi thấy tôi không chịu, họ dứt khoát không cho tôi đưa xác chồng về. Cuối cùng, tôi đành phải trả đủ 11 triệu".

Một ca mổ tử thi để khám nghiệm do Trung tâm giám định Pháp y TP HCM thực hiện.

2. Trước sự lộng hành trắng trợn của những con kền kền trên xác chết, các BV vào cuộc. Tại BV Chợ Rẫy, lãnh đạo BV một mặt luân chuyển bộ phận quản lý, phục vụ nhà xác, mặt khác kết hợp với Công an phường, nhận diện và có biện pháp xử lý "cò" đồng thời thông báo công khai, rộng rãi giá cả dịch vụ đưa xác về quê bằng xe của BV. Tại BV Nguyễn Tri Phương, ngoài việc phổ biến rộng rãi, thường xuyên đến thân nhân người bệnh các thủ tục khi nhận xác, lãnh đạo BV còn kêu gọi bất kỳ ai, khi được cò gợi ý hay dọa dẫm thì hãy báo ngay, nên "cò nhà xác" chuyển sang hoạt động bí mật bằng cách giả như đi tìm thân nhân để nhận diện tang chủ. Sau đó, cò tiếp cận tang chủ ở ngoài cổng nhà xác rồi đặt vấn đề "lo liệu giùm" với những lời hù dọa, đại loại như "không xe đò xe khách nào dám chở đâu vì họ sợ xui xẻo". Nạn nhân của những con kền kền này chủ yếu là người ở các tỉnh xa, không rành về việc thuê mướn xe.

Nằm im thở khẽ một thời gian, từ năm 2010, cò nhà xác lại tiếp tục lộng hành và càng ngày càng trắng trợn hơn. Hàng ngày, cò cử tay chân túc trực ở khoa Cấp cứu, khoa Săn sóc đặc biệt để "canh me người chết". Thậm chí một số người chuyên nuôi bệnh nhân mướn ở vài BV còn làm chỉ điểm cho cò mỗi khi biết ai đó vừa tử vong để kiếm thêm vài chục nghìn đồng. Mỗi khi nhận được tin này, đội ngũ "cò" lập tức vào cuộc.

Sáng 20/4/2012, anh Ngọc, quê Bến Tre bị tai nạn giao thông. Được đưa vào BV Chợ Rẫy, anh mất sau 2 ngày điều trị tích cực. Chiều 22/4, gia đình anh đến nhà xác để nhận xác. Mặc dù đã đưa ra tất cả những giấy tờ theo quy định nhưng một người ở nhà xác vẫn từ chối không cho nhận với lý do "hết giờ làm việc, BV không còn xe chở xác". Không thể để người nhà mình nằm mãi, sáng 23/4/2012, gia đình anh Ngọc phải "bồi dưỡng" cho nhân viên ấy 1 triệu đồng để được nhận xác về.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, một vài nhân viên nhà xác còn kiếm ăn bằng cách yêu cầu tang chủ phải mua quan tài để liệm rồi mới được phép đưa về với lý do: "Nằm đây đã mấy ngày. Nếu không cho vào áo quan thì khi hơi lạnh tan hết, xác sẽ trương lên, bốc mùi, đi đường sẽ bị Cảnh sát Giao thông thổi phạt vì gây ô nhiễm môi trường". Lúc hỏi quan tài giá bao nhiêu, họ "hét" 40 triệu!

Theo luật sư Trương Xuân Tám, Chủ tịch Đoàn Luật sư tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu, thì hành vi của “cò nhà xác” nằm trong các tội danh hình sự, như “cưỡng đoạt tài sản” (trong trường hợp khi vận chuyển xác đi được một đoạn đường, cò đòi tăng giá nếu không sẽ bỏ xác xuống), tội “lừa đảo chiếm đoạt tài sản” (trường hợp cò nhận tiền để “lo” thủ tục nhận xác, hoặc “lo” mổ pháp y nhanh nhưng thật sự thì cò không “lo” gì)… Luật sư Tám cho biết: “Nếu thân nhân người chết làm đơn tố cáo kèm theo chứng cứ cụ thể, Cơ quan Công an hoàn toàn có thể khởi tố “cò” với những tội danh vừa nêu”.

Một trong những "cò xác chết" cộm cán nhất ở khu vực nhà xác BV Chợ Rẫy là một người đàn ông tên M., cư trú ở quận 11. Dù không phải là nhân viên nhà xác nhưng M vẫn ngang nhiên ra vào, công khai tiếp thị các dịch vụ ngay trước mặt những nhân viên khác.

Một người dân ở gần cổng nhà xác cho chúng tôi biết, có nhân viên nhà xác còn tiếp tay với “cò” M. bằng cách giới thiệu cho thân nhân người quá cố tiếp xúc với M. và nhiều lần, họ còn thấy gã cãi nhau với những "cò" khác về việc chia chác không đồng đều. Mỗi khi thấy bộ phận pháp y đến, M. lại lăng xăng khiến không ít người tin rằng gã có "quen biết" mặc dù thật sự gã chẳng quen biết gì! Thông thường, nếu chỉ "lo" thủ tục giấy tờ thì tang chủ tốn từ 1 đến 3 triệu đồng. "Lo" ở đây là gã kền kền cầm tất cả giấy tờ của thân nhân người quá cố, vào "làm việc" với nhân viên quản lý nhà xác để xin nhận xác mặc dù chuyện này không cần phải "lo". Nếu phải mổ pháp y, M. cam kết sẽ lo "mổ nhanh" với giá 20 triệu đồng còn nếu lo luôn việc tẩm liệm, quan tài, xe cộ đưa xác về quê thì có thể lên đến cả trăm triệu đồng tùy xa hay gần.

Anh Tâm, có người em ở Long An, chết vì đa chấn thương trong một trận ẩu đả kể: "Ông M. nói nếu không lo luôn bên pháp y thì mổ xác ra xong, họ sẽ để đó, có khi để vài ba ngày khám nghiệm rồi mới khâu lại (?!)" trong lúc thực tế thì việc mổ tử thi chỉ nhằm để xác định nguyên nhân dẫn đến cái chết, và thường chỉ từ 40 phút đến 2 tiếng là xong - tùy từng trường hợp. Mổ xong, các vết mổ sẽ được khâu lại cẩn thận. Nếu cần phải giám định độc chất, mẫu phủ tạng sẽ được gửi đến cơ quan chuyên môn và điều này hoàn toàn không hề ảnh hưởng đến việc thân nhân xin nhận xác.

Phía trước nhà xác Bệnh viện Chợ Rẫy.

3. Công bằng mà nói, để "diệt cò nhà xác" mà chỉ một mình BV đứng ra "diệt" thì không cách gì tiêu diệt được. Ngoài yếu tố một vài nhân viên nhà xác móc ngoặc với "cò", còn thì không hề có quy định nào cấm "cò" không được đứng gần… nhà xác! “Cò” M. chẳng hạn, sau khi dư luận phản ảnh, gã đã bị nhân viên bảo vệ cấm không cho vào trong khuôn viên nhà xác nhưng thỉnh thoảng vẫn thấy gã ngồi ở quán cà phê gần cổng. Chưa kể đám "cò" ấy sẵn sàng trả thù nhân viên nhà xác nếu họ ra mặt, quyết liệt ngăn chặn hành vi làm tiền trên xác người chết của "cò".

Muốn diệt "cò nhà xác", trách nhiệm của BV là phải rà soát lại đội ngũ nhân viên quản lý, phục vụ nhà xác, công khai quy trình tiếp nhận và bàn giao tử thi, hướng dẫn các thủ tục cần thiết để thân nhân người quá cố đưa xác về sớm. Trong trường hợp cần phải lưu xác lại để phục vụ cho công tác điều tra, thân nhân người quá cố cần được BV thông báo, giải thích rõ ràng, đồng thời kết hợp với chính quyền địa phương, với lực lượng Công an, nhận diện cò để có hướng xử lý