Trái Tim Vừa Ngọt Ngào, Vừa đắng đót - Báo Công An Nhân Dân điện Tử

Và hôm nay, cái nhan đề bài thơ đã trở thành tên của cả một tập sách tuyển 11 bài thơ, 2 truyện ngắn, 2 vở kịch và 7 bài trả lời phỏng vấn của anh. Sách do Nhà xuất bản CAND phát hành trung tuần tháng 11/2005. Theo lời nhà văn Hữu Ước, anh sẽ cho in 10.000 cuốn và dành toàn bộ số tiền thu được nhờ bán sách cho Quỹ Dũng cảm bảo vệ an ninh Tổ quốc của Báo CAND & Chuyên đề ANTG.

Nghĩ tới Hữu Ước, không ít người nhìn thấy trước hết đó là một Tổng Biên tập năng nổ và hiệu quả, luôn "ăn sóng nói gió" của cả một tổ hợp mang tênBáo CAND - Chuyên đề ANTG-VNCA, với nhiều loại ấn phẩm khác nhau, trong đó có những ấn phẩm được ưa chuộng bởi sự sang trọng vào loại hàng đầu, phát hành không chỉ trong nước mà cả ở nhiều nơi trên thế giới. Công việc quản lý trong một vai trò như thế hiển nhiên là quá bận bịu. Ấy vậy mà, không hiểu sao anh vẫn tranh thủ được thời gian để "viết như bổ củi" vì anh luôn quan niệm, anh trước hết và hơn hết là một người sáng tác văn chương.

Tuyệt đại đa số những tác phẩm trong tập sách mới là những gì anh đã làm trong thời gian gần đây, được tinh tuyển theo những gì mà anh hình dung về hai từ "Thế sự". Hữu Ước đã đưa vào "Thế sự" hai truyện ngắn hay là "Đám ma hủi" và "Người đàn bà uống rượu", truyện ngắn viết năm 2004 mà nhà văn quân đội Chu Lai đánh giá là một trong những truyện ngắn thành công về chiến tranh những năm gần đây.

Chính Hữu Ước cũng cảm thấy đắc ý với truyện ngắn này nên đã chuyển nó thành kịch bản sân khấu và đưa vào tập "Thế sự". Vở kịch "Người đàn bà uống rượu" qua sự thể hiện của Đoàn Kịch nói Quảng Ninh (đạo diễn NSND Doãn Hoàng Giang) đã được công diễn hàng trăm buổi ở khắp mọi miền đất nước và có lẽ sẽ còn được khán giả yêu cầu tiếp tục diễn. Trong "Thế sự" còn có một kịch bản nữa, đó là "Tiếng chuông chùa", vở kịch đã được Hữu Ước viết khá nhanh theo phong cách quen thuộc của anh: tình tiết dựa trên những chuyện vụ án rất thời sự, nhưng ý tưởng gửi gắm lại nhân văn và sâu sắc, có xu hướng trở thành ngụ ngôn...

Một mảng rất thú vị trong "Thế sự" là loạt bài trả lời phỏng vấn cho các phương tiện thông tin đại chúng, giúp độc giả thấy rõ hơn, trực diện hơn tác giả cuốn sách. Hữu Ước từ lâu đã nổi tiếng là người bạo nói. Và bây giờ anh vẫn vậy. Nói thẳng, nói sát sàn sạt, nói tới tận cùng của sự việc, có thể làm ai đó mếch lòng, nhưng lại hấp dẫn và nhiều khi cảm động bởi sự chân thành tới tội nghiệp.

"Bạn rất đông, nhưng như là định mệnh: Gặp hoạn nạn, không ai có thể gỡ được cho tôi ngoài chính tôi. Vì thế nên những lúc nào cùng cực nhất, tôi không hy vọng vào bất kỳ một phép thánh nào, hay trông chờ vào một may mắn đột xuất nào...". Hay: "Đời tôi có những lúc tưởng như rất mãn nguyện, nhưng đó mới chính là giai đoạn cùng cực nhất. Cách đây không lâu, khi một bài báo "có chuyện", đi đâu người ta cũng đồn Hữu Ước mất chức đến nơi. Lúc đó chỉ có vài người bạn đứng bên cạnh tôi và đau đớn cùng tôi...". Và đây nữa: "Tôi là người rất nhiều nước mắt, rất cứng rắn nhưng lại hay khóc một mình...".

Là một người làm thơ, tôi đặc biệt muốn chia sẻ những cảm xúc khi đọc phần thơ trong tập "Thế sự". Tôi đã từng không chỉ một lần nghe thấy Hữu Ước giữa những bạn bè, thân hữu tuyên bố đùa một cách rất hùng hồn rằng, thể loại nào anh cũng viết được, chỉ trừ... thơ! Ấy vậy mà đùng một cái, khi bước qua cái tuổi 50, tuổi “ngũ thập tri thiên mệnh”, bất ngờ Hữu Ước như bị cuốn theo một cơn hứng khởi lạ lùng và liên tiếp ứng khẩu một loạt những bài thơ thế thái nhân tình, thực sự khiến tôi cũng như những người yêu quý và thân cận với anh phải kinh ngạc và cảm động.

Ai đó, hình như là nhà thần học cổ La Mã Saint Augustine đã từng nói, "thơ là rượu của quỷ". Những câu thơ của Hữu Ướctrong tập "Thế sự" không phải là "rượu của quỷ" mà là những trái cây vừa ngọt ngào vừa đắng đót, nhiều năm rồi âm thầm chín và lên men trong tâm hồn tưởng là sắt thép nhưng thực chất rất đa cảm, dễ tủi thân và đa suy tư của anh, cuối cùng cũng hóa thành một thứ rượu cho những con tim đồng điệu.

Theo lời Hữu Ước kể lại, bài thơ đầu tay của Hữu Ước hình như đã vang lên lần đầu trong một cuộc gặp bằng hữu, như những khao khát tức thời của khoảnh khắc chuyển giao thời vận. Đó là bài "Cảm nhận thời gian":

"Tôi đi chiến tranh năm tôi 17,

Và bây giờ tôi qua tuổi 50.

Thời gian cũ - kiếp người cũng cũ

Trái tim đầy vết đạn thời gian.

Thời gian ơi, tôi mong người trở lại

Để tôi về tuổi ấu thơ..."

Sống có nghĩa là thêm một lần làm mới lại cõi đời này. Đó là sứ mệnh của mỗi người chúng ta. Người tử tế là phải nghĩ như thế. Nhưng những người tử tế, khi đã tam tứ núi đã trèo, ngũ lục sông đã lội và thất bát đèo đã qua, với trái tim dù đã dính đầy những vết đạn thời gian nhưng vẫn còn muốn phập phồng cảm xúc nhân văn với cõi đời này, hẳn đều mơ ước được dù chỉ trong khoảnh khắc trở lại với "cái thuở ban đầu lưu luyến ấy" (thơ Thế Lữ). Ta đã làm được bao nhiêu việc đấy chứ, nhưng liệu có gì mới mẻ hơn tiền nhân không? Liệu có mới mẻ hơn những người "tam bách dư niên hậu" (thơ Nguyễn Du) không?

Đứng ở tầm cao cống hiến và khổ ải của kiếp nhân sinh mang dấu ấn cá nhân rất đặc thù của mình, khi dường như biết chắc rằng những trở ngại tương lai sẽ không thể dữ dằn hơn trong quá khứ, khi biết mình có thể đang ở thế thượng phong của nhận thức và rung cảm, Hữu Ước đã thẳng thắn nhìn vào sự thật: "Thời gian cũ - kiếp người cũng cũ". Thì tiền nhân đã bảo rồi, có gì mới ở dưới ánh trăng này nữa đâu! Tôi cũng biết thế, nhưng tôi thương cái phẩm chất nhân văn ở trong anh khi anh buông tiếp câu: "Trái tim đầy vết đạn thời gian". Vết đạn chứ không phải vết sẹo!--PageBreak--

Là kẻ có thể biết anh ở mức gần gũi, tôi hiểu rằng với một con người luôn thiết tha với sự sống xanh non (và lắm khi duyên dáng) của cõi đời này, thiết tha trong mọi hoàn cảnh dù khốn cùng nhất, dù "ngay ngày mai có bại", không thể có gì hóa thành sẹo được. Một giọt ân nghĩa cũng là nỗi xao xuyến trường niên, một gam phản trắc cũng hết đời là cách biệt, thậm chí là khinh rẻ. Ơn nhỏ không phai, nhưng hận nhỏ cũng không quên. Luôn luôn là những vết đạn, tưởng không còn rỉ máu nữa nhưng không bao giờ lành thành sẹo!

Người như thế có về lại với tuổi ấu thơ thì dẫu không cầm tinh năm Quý Tỵ cũng sẽ đi lại con đường cũ của mình thôi. Và người như thế, thì dù đã đặt chân vào sâu tuổi "tri thiên mệnh" vẫn luôn tự đặt cho mình những câu hỏi oái oăm mà những ai nông cạn chẳng bao giờ buồn nghĩ tới. Hữu Ước là người mang một trí tuệ và một trái tim luôn náo động. Và bây giờ tôi mới hiểu ra rằng, một người có trái tim như thế thì cuối cùng không thể không tìm tới thơ, không thể không có những khoảnh khắc trở thành thi sĩ. Nhà thơ Pháp ở thế kỷ XVIII, André Chénier, đã nói rồi: "Nghệ thuật chỉ làm nên những câu thơ, trái tim mới là thi sĩ". Còn nhà triết học, nhà thơ Mỹ Ralph Waldo Emerson ở thế kỷ XIX cũng nhận định: "Tất cả mọi người vốn là thi sĩ tự trong tim".

Tôi đã thực sự xúc động khi một ngày giáp Tết Ất Dậu, Hữu Ước đã đọc cho tôi nghe những câu thơ gan ruột anh viết và tặng cho tôi, những câu thơ vừa mênh mang buồn của một người đã đau cho đời, đã làm cho đời nhiều lắm, nhưng lại luôn gần như mặc cảm rằng hình như mình có gì chưa hẳn đã đúng phong độ hiệp sĩ với "cõi nhân gian bé tí" này.

Trí tuệ, sự trong sáng và sự tử tế của anh giúp cho anh vượt qua bao nhiêu cạm bẫy và sóng gió của đời. Trái tim thực chất là lụy tình của anh đã gây cho anh bao nhiêu sự truân chuyên, phiền nhiễu. Nhưng rồi cuối cùng anh vẫn được "tai qua nạn khỏi". Nếu là một người khác thì hẳn phải đắc chí lắm. Nhưng Hữu Ước lại khác, anh là anh với chất người rất không giống ai mà cũng rất khó có ai giống được anh. Nên anh, "qua tuổi 50" rồi, so với người khác thì cũng "vung vinh" lắm rồi mà còn thảng thốt:

"Tôi giật mình nhìn lại,

Ta là ai - là ai (?)

Là đứa hay là thằng (?)

Ta là ai - là ai (?)

Là khôn hay là dại (?)"

Nhưng cái phút ngu ngơ ấy qua đi rất nhanh, bởi một người có những trải nghiệm như Hữu Ước thì không thể nào không nhìn rõ con đường mình cần đi để giúp người và giúp cả chính bản thân mình nữa. Nên anh mới lại buông tiếp những câu thơ tưởng như những tiếng thở dài nhưng thực chất lại là "đắc đạo", rất có chất Thiền:

"Khôn thì ai cũng khôn

Dại thì ai cũng dại

Âu, cũng một kiếp người

Ta vừa dại vừa khôn

Lúc vừa khôn vừa dại

Thì cũng vậy mà thôi"

Vừa khoan dung, vừa minh triết. Nhưng nếu chỉ thế thôi thì Hữu Ước không phải thực sự là Hữu Ước. Tôi thích nhất và xót nhất cho câu thơ cuối của anh:

"Tôi và tôi và tôi..."

Con người này không thể an phận được đâu. Dù vợ tốt, con ngoan, dù bạn bè chiến hữu đông đúc, dù gì gì chăng nữa nhưng trong lòng anh vẫn còn một nỗi niềm không thỏa. Bởi lẽ, những điều anh muốn làm cho đời trở nên hay ho tử tế hơn bao giờ cũng nhiều hơn những gì anh đã và đang làm được trong những tơ vò của đời sống hiện tại của chúng ta.

Và cũng chính vì thế nên trong một bài thơ khác, "Cho và nhận", anh đã tự đặt câu hỏi cho mình và cho cuộc đời, thử chi ly tính toán xem anh cho đời được những gì và đời cho anh được những gì. Bài thơ nghe thực đắng lòng, nếu ai đã biết những đoạn đường Hữu Ước đã qua. Và anh đã đạt được sự khải huyền, chân lý bao giờ cũng đơn giản: "À, ra đời là thế/Ta vừa nhận vừa cho...".

Ai đó sinh ra chỉ để hưởng thụ. Hữu Ước hình như sinh ra để hiểu rằng, xét một góc độ nào đó, anh cũng mang số "giời đày", làm bao nhiêu cũng thấy mình còn chưa thực hiện được hết sứ mệnh thiên phú. Buồn đấy. Nhưng cũng kiêu hãnh lắm, kể cả ở trong cảnh cô đơn... Nhưng Hữu Ước ơi, hãy bình tâm đi, có thi nhân đã nói rồi, nơi nào có thơ thì không cô độc nữa và vì thế, thi sĩ vừa là người cô độc nhất, vừa là người ít cô độc nhất! Hữu Ước không thể là người cô độc.

Và ngay lập tức, những câu thơ như những cảm xúc đột biến nảy sinh trong lòng anh (thực ra là đã được ấp ủ nhiều năm như những mầm cây nằm dưới tuyết chỉ chờ phút xuân về để trỗi lên thôi) chắc chắn nhận được sự đồng cảm của bạn bè, của những người yêu quý anh. Tôi muốn tin rằng, cũng như tôi, những độc giả tương lai của "Thế sự" cũng sẽ đón nhận tập sách này như một nhịp cầu nối lòng chúng ta lại cùng với một con người mà tôi luôn cảm nhận như một kẻ sĩ Bắc Hà thời hiện đại - nhà văn Hữu Ước